Dalili za mimba ya wiki 27 ni pamoja na mtoto kupiga mateke yenye nguvu na tumbo kuongezeka uzito. Hali hii inaashiria kuwa mtoto amekua vizuri na unaingia miezi mitatu ya mwisho kabla ya kujifungua. Katika kipindi hiki cha takribani miezi sita na nusu, mtoto anakuwa tayari amekamilisha viungo vingi muhimu vya mwili kama mapafu, ubongo na macho, huku mama akianza kupata mabadiliko makubwa ya kimwili yanayotokana na mfuko wa uzazi kukua na kusukuma viungo vya ndani. Kama wewe ni mama mjamzito unayepitia hatua hii au mume unayejali afya ya mke wako, unaweza kuwa unashangaa kuona mabadiliko ya ghafla ya usingizi, maumivu ya mgongo, au uchovu unaorudi upya. Hapa barazani tutazungumza kama ndugu kwa lugha nyepesi sana ili uelewe kila kinachoendelea ndani ya mwili wako na namna ya kujitunza kwa amani.
Mabadiliko ya Mwili Yanayobeba Dalili za Mimba ya Wiki 27
Kufikia wakati huu, mwili wako unafanya kazi kubwa ya ziada kumlea kiumbe anayekaribia kufikia uzito wa kilo moja kamili. Kila mabadiliko unayoyahisi yana maana yake ya kibaolojia. Hebu tuchunguze kwa undani ishara sita kuu ambazo hujitokeza waziwazi kwa mama katika juma hili.
1. Mtoto kucheza kwa nguvu na kugeukageuka mara kwa mara
Kwenye juma hili, utahisi mtoto akirusha mateke, ngumi, au hata kugeuka kabisa tumboni kwa namna inayoweza kuonekana hata kwa macho ukiangalia juu ya ngozi ya tumbo. Mtoto anakuwa na ratiba zake za kuamka na kulala; wakati mwingine unatulia kupumzika mchana au usiku, yeye ndio kwanza anaanza michezo yake. Hali hii huleta furaha kubwa sana kwa wazazi kwani inathibitisha uhai na uchangamfu wa kiumbe kilichopo ndani.
Wakati mwingine unaweza kuhisi mapigo madogo madogo ya mfululizo yanayojirudia kama vile mtoto anapiga kwikwi (hiccups). Hili ni jambo la kawaida kabisa linalotokana na mtoto kumeza maji ya uzazi na kuanza kufanya mazoezi ya kupumua kwa kutumia mapafu yake madogo, hivyo huna haja ya kuwa na hofu yoyote.
2. Maumivu ya kiuno na mgongo wa chini
Kadiri tumbo linavyozidi kuwa kubwa na kujitokeza mbele, uzito huo unavuta misuli ya mgongo na kubadilisha mkao wako wa kawaida wa kusimama au kutembea. Homoni maalum za uzazi huendelea kulegeza viungo vya nyonga ili kuandaa njia ya uzazi, jambo linalofanya mgongo wa chini uchoke haraka sana, hasa unapofanya kazi za nyumbani kama kuosha vyombo au kufagia ukiwa umeinama kwa muda mrefu.
3. Miguu, vifundo na nyayo kuvimba kidogo jioni
Unapofika jioni baada ya pilika za kutwa nzima, unaweza kugundua viatu vyako vinakubana au miguu inaonekana kujaa kama imepulizwa upepo. Hali hii inasababishwa na mfuko wa uzazi kuwa mzito na kukandamiza mishipa mikuu ya damu inayorudisha damu kutoka miguuni kuelekea kwenye moyo, jambo linalofanya majimaji kujikusanya kwenye tishu za nyayo na vifundo vya miguu.
Hata hivyo, kuna tofauti kubwa kati ya uvimbe wa kawaida na uvimbe wa hatari. Uvimbe wa kawaida hupungua au kupotea kabisa pindi unapoinua miguu yako juu ukipumzika au unapoamka asubuhi baada ya kulala usiku kucha.
Ikiwa utaona uvimbe huo unatokea ghafla usoni, unavimbisha mikono kiasi cha pete kushindwa kutoka, na unaambatana na maumivu makali ya kichwa au kuona ukungu machoni, unapaswa kwenda hospitali mara moja. Hiyo inaweza kuwa dalili ya kupanda kwa shinikizo la damu la mimba (preeclampsia) ambalo linahitaji uangalizi wa haraka wa wataalamu wa afya.
4. Kushindwa kupumua vizuri na pumzi kukatika haraka
Ukipanda ngazi fupi au ukitembea mwendo mdogo tu, unajikuta unahema juu juu kana kwamba umekimbia mchakamchaka. Hali hii inatokea kwa sababu mfuko wako wa uzazi umekua hadi kufikia karibu na mbavu, hivyo unakandamiza msuli wa chini ya mapafu (diaphragm) na kuzuia mapafu yako yasitanuke kikamilifu unapovuta hewa ndani. Inabidi uvumilie hali hii taratibu kwa kupunguza mwendo wa shughuli zako.
5. Kuingia chooni mara kwa mara kutoa haja ndogo
Wakati wa miezi ya katikati ulipata nafuu kidogo, lakini sasa hamu ya kukojoa kila baada ya dakika chache inaanza kurudi upya. Kichwa au sehemu ya mwili wa mtoto inakandamiza kibofu chako cha mkojo, na kukifanya kiwe na uwezo mdogo wa kuhifadhi mkojo mwingi.
Wamama wengi hufanya kosa la kuacha kunywa maji ili wasiende chooni mara kwa mara, jambo ambalo ni hatari sana kwa afya ya figo na linaweza kuleta maambukizi ya njia ya mkojo (UTI). Endelea kunywa maji mengi mchana, ila punguza kidogo unapokaribia muda wa kulala usiku ili upate usingizi mnono.
6. Kukaza kwa tumbo bila maumivu makali (Braxton Hicks)
Katika juma hili, unaweza kuanza kuhisi tumbo linakaza ghafla na kuwa gumu kama jiwe kwa sekunde thelathini hivi, kisha linaachia lenyewe bila maumivu makali ya kiunoni. Haya ni mazoezi ya asili ya mfuko wa uzazi yanayoitwa mikazo bandia au 'Braxton Hicks'.
Mfuko wa uzazi unakuwa unajipima nguvu kwa ajili ya siku halisi ya leba itakapofika. Mikazo hii haina madhara, haifungui njia ya uzazi, na mara nyingi hupotea mara moja pale unapobadilisha mkao, kwa mfano kutoka kukaa na kuanza kutembea taratibu au kunywa glasi moja ya maji safi ya uvuguvugu.
Hatua za Kivitendo za Kupata Faraja Katika Kipindi Hiki
Kipindi hiki hakihitaji mateso makubwa kama ukijua mbinu rahisi za kurekebisha mazingira yako ya kila siku. Hapa kuna njia tano salama za kukusaidia kupunguza usumbufu huu ukiwa nyumbani kwako bila kutumia gharama kubwa.
1. Kulalia ubavu wa kushoto na kuweka mto katikati ya mapaja
Epuka kabisa kulala chali kuanzia kipindi hiki kwenda mbele. Kulala chali kunafanya uzito wa mtoto ukandamize mshipa mkubwa wa damu unaompelekea mtoto chakula na hewa safi ya oksijeni. Lala kwa kuegemea ubavu wako wa kushoto, kisha chukua mto mlaini uweke katikati ya miguu yako kwenye magoti; hii inanyoosha mfupa wa nyonga na kuondoa kabisa maumivu ya kiuno wakati unapolala.
2. Kuvaa viatu vya chini na vyepesi (Flat Shoes)
Weka pembeni viatu vyote vyenye visigino virefu au vile vinavyobana miguu. Viatu vilivyo bapa na vyenye nafasi ya kutosha vinaruhusu damu kutembea vizuri kwenye unyayo na vinakukinga usianguke kutokana na mabadiliko ya usawa wa mwili wako. Ukikaa kwenye kiti ofisini au nyumbani, weka kibao kidogo chini na upandishe miguu yako juu ili kuzuia kuvimba.
3. Kula milo midogo mara kwa mara badala ya milo mikubwa
Kwa sababu tumbo limebanwa na mtoto, ukinywa bakuli kubwa la uji au ukila sahani iliyojaa ugali wa sembe kwa mkupuo mmoja, utapata kiungulia kikali na kifua kuwaka moto. Gawanya chakula chako; badala ya kula milo mikubwa mitatu, kula milo midogo mitano au sita kwa siku. Hakikisha unapata mbogamboga za kienyeji kama mchicha na kisamvu, pamoja na matunda kama maparachichi na ndizi mbivu ili kulainisha choo chako.
4. Kufanya mazoezi mepesi ya kutembea
Kujilaza kitandani kutwa nzima kwa sababu una mimba kubwa kunaongeza uvivu na maumivu ya misuli. Tenga dakika ishirini kila asubuhi au jioni jua likiwa limepoa, tembea taratibu kwenye barabara tulivu mtaani kwako. Mazoezi haya ya kutembea yanafanya damu izunguke vizuri, yanapunguza sukari mwilini, na yanaandaa misuli yako ya nyonga kwa ajili ya uzazi salama.
5. Kupunguza matumizi ya chumvi nyingi kwenye chakula
Chumvi ya ziada mwilini inashikilia maji mengi yasiyo ya lazima kwenye tishu, jambo linalozidisha kuvimba kwa miguu na kupandisha shinikizo la damu. Punguza tabia ya kuongeza chumvi mbichi juu ya chakula kikiwa mezani, na kaa mbali na vyakula vya kusindika vyenye viungo vingi vya chumvi kama vile kripus za kukaanga na vyakula vya makopo.
Maswali Muhimu Ambayo Kila Mjamzito Anapaswa Kujiuliza
Ili kuhakikisha kuwa safari yako inabaki salama kwa asilimia mia moja, tuliza akili yako kisha ujiulize maswali haya manne muhimu kuhusu maendeleo yako na ya mwanao.
Je, mtoto wangu anacheza kwa kiwango cha kuridhisha kila siku?
Ni wajibu wako kuanza kufuatilia mienendo ya mtoto wako tumboni. Katika hali ya kawaida, unapaswa kuhisi mtoto akicheza walau mara kumi ndani ya masaa mawili pale unapokuwa umetulia baada ya kula chakula. Ikiwa unaona mtoto ametulia kimya kabisa siku nzima bila kurusha hata teke moja licha ya wewe kumuamsha kwa kunywa maji ya baridi au kubadilisha mkao, nenda kituo cha afya mara moja bila kuchelewa ili wachunguze mapigo yake ya moyo.
Je, nimeanza kujiandaa na mahitaji ya kujifungulia (Begi la Uzazi)?
Huu ndio wakati sahihi wa kuanza kuweka kando vifaa muhimu vya hospitali badala ya kusubiri mwezi wa tisa. Je, umeshaanza kununua nguo za mtoto, pampasi, kanga safi, nyembe, sabuni na vifaa vilivyoandikwa kwenye kadi yako ya kliniki? Kuwa na vifaa hivi tayari ndani ya begi lako kunakupa amani ya kisaikolojia endapo uchungu utaanza mapema kuliko ilivyotarajiwa.
Je, ninapata muda wa kutosha wa kupumzika mchana?
Wamama wengi wa Kitanzania wanajikuta wanafanya kazi ngumu za nyumbani au biashara bila kupumzika hata kidogo. Jiulize kama unampa mwili wako nafasi ya kupumzika. Kutenga walau saa moja la kulala mchana kunasaidia kurekebisha mzunguko wa damu na kumpa mtoto nafasi nzuri ya kukua bila kupokea msongo wa mawazo kutoka kwa mama.
Je, vipimo vyangu vya kliniki viko salama?
Kagua kadi yako ya RCH uone mwenendo wa uzito wako, wingi wa damu (HB), na kiwango chako cha sukari na protini kwenye mkojo. Ikiwa kuna kipimo uliambiwa ukirudie na ukapuuza, huu ndio wakati wa kwenda zahanati kukamilisha. Kujua hali yako ya kiafya mapema kunasaidia madaktari kupanga namna bora ya kukuhudumia siku ya kujifungua.
Ujumbe wa Mwisho kwa Ajili ya Safari Yako ya Uzazi
Kufikia hatua hii ni ushindi mkubwa unaostahili pongezi, kwani umeshamaliza sehemu kubwa na ngumu ya safari yako ya kulea kiumbe kipya ndani ya mwili wako. Kuelewa dalili za mimba ya wiki 27 kunakupa ujasiri wa kutambua mabadiliko ya kawaida ya asili na yale yanayohitaji ushauri wa kitaalamu kutoka kwa wauguzi na madaktari wanaokuhudumia kliniki. Safari ya uzazi inahitaji subira, upendo, na utulivu wa akili; usikubali maneno ya vitisho ya mitaani yakutie hofu isiyo na msingi. Endelea kula vizuri vyakula asilia vya Kitanzania kama vile ugali wa dona, samaki wabichi, na mbogamboga, kunywa maji ya kutosha, na kujiweka tayari kisaikolojia kumpokea malaika wako kwa mikono miwili ya furaha na afya njema.
