Dalili za Presha ya Kushuka na Jinsi ya Kujilinda

Dalili za presha ya kushuka ni ishara na mabadiliko ambayo mwili wako unaonyesha pale msukumo wa damu unapokuwa chini ya kiwango cha kawaida kinachohitajika ili kusambaza hewa safi na virutubisho kwenye viungo muhimu kama ubongo na moyo. Kitaalamu, hali hii hutokea pale vipimo vya presha vinaposoma chini ya namba tisini kwa sitini (90/60). Wewe kama mzazi, mwanafunzi, au mfanyakazi unayehangaika kutafuta riziki kila siku, ni lazima ujue viashiria hivi mapema ili uweze kuokoa afya yako na kuepuka kupoteza fahamu ukiwa mbali na msaada wa kitabibu.

Katika mazingira yetu ya kila siku ya Kitanzania, kuanzia kwa mama ntilie wanaosimama kwenye joto kali la jiko, wamachinga wanaotembea juani kutwa nzima, hadi wafanyakazi wa ofisini wanaokaa kwenye kompyuta kwa saa nyingi, ugonjwa huu unawatesa watu wengi sana kimyakimya. Watu wengi hudhani presha mbaya ni ile ya kupanda pekee, lakini ukweli ni kwamba presha ya kushuka inaweza kusababisha hatari kubwa sana ya ghafla. Basi, hebu tuchukulie kwamba tumekaa barazani tukipata upepo mwanana na kunywa maji safi, nikushauri kwa upendo na lugha nyepesi kabisa kuhusu mambo haya ili ulinde uhai wako na wa wapendwa wako.

Dalili Kuu za Presha ya Kushuka Zilizothibitishwa Kitaalamu

Ili uweze kujisaidia au kumsaidia mtu mwingine mtaani kwako, lazima kwanza uzijue kwa usahihi dalili hizi. Wataalamu wa afya wamebainisha viashiria muhimu ambavyo mwili hutoa unapokosa msukumo wa kutosha wa damu.

1. Kizunguzungu cha Ghafla au Kiza Machoni

Hii ndiyo dalili inayoongoza na inayowapata watu wengi sana. Unapokuwa umelala au umekaa kwa muda mrefu halafu ukasimama kwa haraka, unajikuta unaona giza mbele ya macho yako na dunia kama inazunguka. Hali hii hutokea kwa sababu damu inachelewa kufika kwenye ubongo kutokana na msukumo kuwa mdogo sana.

Katika maisha yetu ya nyumbani, hii hutokea sana asubuhi unapoamka haraka kitandani kwenda kufungua mlango, au unapoinuka kutoka kwenye kiti ofisini. Kama unapata hali hii mara kwa mara, usipuuze; ni ujumbe kutoka kwenye mwili wako kwamba unahitaji kupima afya yako haraka.

2. Kuchoka Sana Bila Kufanya Kazi Ngumu

Mwili unapokosa msukumo mzuri wa damu, viungo vyako haviwezi kupata chakula na hewa ya oksijeni ya kutosha. Matokeo yake, utajikuta unajisikia uchovu mkubwa sana kana kwamba umelima shamba kubwa, wakati kiuhalisia umeshinda tu nyumbani umekaa. Uchovu huu unamfanya mtu ashindwe hata kufanya kazi ndogo ndogo kama kufagia uwanja au kupika chakula cha familia.

3. Kuzimia au Kupoteza Fahamu Mara kwa Mara

Kuzimia ni hatua mbaya zaidi inayosababishwa na presha kushuka. Ubongo unapokosa damu na oksijeni kwa sekunde kadhaa, unajizima wenyewe kama njia ya kujilinda, na kumlazimisha mtu kuanguka chini. Kuanguka huku kunaweza kuwa hatari sana kwa sababu unaweza kugonga kichwa kwenye sakafu ngumu au kwenye mawe na kupata majeraha makubwa yanayohatarisha maisha.

Mitaani kwetu, tunaona mara nyingi watu wakizimia kwenye nyumba za ibada kama makanisani na misikitini ambapo watu husimama kwa muda mrefu sana. Pia, abiria wanaosimama kwenye daladala zilizojaza watu sana hadi kukosa hewa wanakumbana sana na tatizo hili. Mwili unachoka na presha inashuka ghafla.

Hii ni sababu tosha inayotufundisha kwamba tusiwe wepesi wa kuhusisha kila kuanguka na imani za kishirikina. Badala ya kumkimbiza mtu kwa waganga wa kienyeji anapozimia, mpeleke zahanati iliyo karibu kwanza ili apimiwe kiwango chake cha presha ya damu.

4. Kujisikia Kichefuchefu na Kutapika

Damu inaposambazwa kwa kiwango kidogo sana mwilini, mfumo wa usagaji chakula tumboni nao unaathirika sana. Tumbo linakosa nguvu ya kufanya kazi yake vizuri, na kusababisha utumbo kusimama. Hali hii humfanya mgonjwa ajisikie kichefuchefu kikali na wakati mwingine kutapika chakula alichokula.

Hali hii inamfanya mgonjwa ashindwe kula kabisa, jambo ambalo linazidi kushusha presha yake chini zaidi kwa sababu mwili unakosa nguvu mpya. Ni mzunguko mbaya sana unaohitaji msaada wa haraka wa vinywaji vyenye chumvi kidogo ili kurudisha msukumo wa damu katika hali ya kawaida.

5. Mapigo ya Moyo Kwenda Mbio Sana

Moyo ni kama injini ya gari. Presha inapokuwa chini, moyo wako unagundua kwamba viungo vingine havipati damu ya kutosha. Hivyo, moyo huanza kupiga haraka sana na kwa nguvu ukijaribu kusukuma damu nyingi kufidia huo upungufu. Hii inafanya ujisikie mapigo ya moyo (dunda dunda) yakipiga kwa kasi sana kifuani hata kama umekaa tu kwenye kochi unapumzika.

6. Kushindwa Kuona Vizuri au Kuona Ukungu

Kama macho yako yanaanza kuona ukungu au vitu kwa mbali vinakuwa havionekani vizuri kwa nyakati fulani, inaweza kuwa ni presha yako imeshuka. Macho ni viungo vinavyohitaji damu nyingi sana ili kuweza kutafsiri picha vizuri. Msukumo ukipungua, uwezo wa jicho kufanya kazi unapungua ghafla.

Tatizo hili linawatesa sana wafanyakazi wanaotumia kompyuta au mafundi cherehani wanaohitaji umakini mkubwa wa macho. Wanaweza kudhani wanahitaji miwani mipya ya kusomea, kumbe tatizo ni presha yao ya damu inayoshuka kutokana na kutokunywa maji ya kutosha au njaa ya muda mrefu ofisini.

Ukiona dalili hii inakutokea, usilazimishe kuendelea kusoma au kuendesha gari. Tafuta sehemu salama upumzike na unywe maji safi ili kuruhusu mwili wako ujirekebishe na kurudisha nguvu ya kuona.

7. Ngozi Kuwa ya Baridi na Kupauka

Mwenza wako au rafiki yako anaweza kukuangalia na kukuambia, "Mbona umepauka sana leo na uso wako unaonekana kama mgonjwa?" Hii inatokea kwa sababu presha inaposhuka sana, mwili unaamua kuokoa damu iliyobaki na kuipeleka kwenye viungo vya ndani vilivyo vya lazima sana kama moyo na ubongo. Hivyo, damu inaondolewa kwenye ngozi ya nje.

Matokeo yake, ngozi yako inakuwa na rangi ya kupauka, inakuwa ya baridi sana ukiguswa, na wakati mwingine inatoa jasho jembamba la baridi (clammy skin). Ukiiona dalili hii, ujue mgonjwa anahitaji kupatiwa huduma ya kwanza haraka sana ikiwemo kumkalisha chini na kumwinua miguu juu.

Makosa ya Kawaida Wengi Huyafanya Presha Inaposhuka

Kukosa elimu sahihi kumesababisha watu wengi kufanya makosa yanayohatarisha maisha yao pale wanapojisikia vibaya. Epuka kabisa makosa haya manne ambayo wengi huyafanya mitaani kwetu:

• Kunywa dawa za presha ya kupanda kwa hisia: Watu wengi wazima huchanganya dalili. Akijisikia vibaya asubuhi, anakimbilia kumeza dawa zake za kupunguza presha alizoandikiwa zamani bila kupima. Kama presha imeshuka na ukameza dawa ya kuishusha zaidi, unaweza kupoteza maisha hapo hapo.
• Kusimama haraka sana kutoka kitandani: Kama unajua una tatizo hili, kosa kubwa ni kuamka kitandani kama umekurupushwa. Simama taratibu, kaa kwenye ukingo wa kitanda kwa sekunde thelathini, kisha ndio usimame na kutembea.
• Kukaa kwenye jua kali bila kunywa maji: Joto kali linasababisha mwili kupoteza maji mengi kwa njia ya jasho. Jasho likitoka sana, kiasi cha maji kwenye damu kinapungua na msukumo unashuka. Beba chupa ya maji kila unapotoka nje.
• Kuruka milo kwa kisingizio cha kupunguza uzito: Wanawake na vijana wengi wanaotaka kuwa wembamba hupenda kushinda njaa kutwa nzima (fasting). Njaa kali inashusha sukari na presha kwa wakati mmoja, na kuleta madhara ya ghafla.

Mifano Halisi ya Maisha Mtaani na Mafunzo Yake

Ili tuelewane vizuri, hebu tutazame jinsi hali hii inavyowapata watu wa kawaida katika mazingira yetu halisi na jinsi ya kujiepusha nayo mapema kabla haijaleta madhara makubwa:

• Mama ntilie anayepika kwenye joto kali: Mama anayeshinda mbele ya jiko la kuni au mkaa kwenye soko la Mchikichini, akitoka jasho jingi bila kunywa maji ya kutosha, mwisho wa siku atahisi kizunguzungu na kuanguka. Suluhisho lake ni kuwa na chupa ya maji makubwa ya Sh 1,000 karibu naye na kunywa mara kwa mara.
• Abiria wa daladala nyakati za jioni: Wafanyakazi wanaopanda daladala zilizojaza sana kuanzia Posta hadi Mbagala, wanakosa hewa safi. Ukiunganisha uchovu wa kazi na ukosefu wa hewa, mtu huzimia ghafla. Msaada mzuri ni kufungua madirisha na kumpisha mtu akae chini anapojiskia vibaya.
• Mwanafunzi asiyekula chai asubuhi: Mtoto anayeenda shule mwendo mrefu kwa miguu bila kunywa chai au uji, hufika darasani akiwa amechoka. Wakati wa gwaride la asubuhi ambalo linahitaji kusimama juani, mwanafunzi huyu huanguka. Wazazi wapambane watoto wapate angalau kikombe kimoja cha uji kabla ya kutoka.
• Kijana mwendesha bodaboda: Vijana wanaokaa vijiweni kusubiri abiria huku wakipigwa na upepo mkali na jua bila kula vizuri, wakisimama ghafla kufuata abiria, hupata kiza machoni na kushindwa kuendesha pikipiki. Maji na matunda ni muhimu sana kwao.

Hatua za Kwanza za Vitendo Unazoweza Kuchukua Kuanzia Leo

Ikiwa umegundua kuwa wewe au mtu wako wa karibu ana dalili za presha ya kushuka, kuna mambo rahisi sana unayoweza kuyafanya ukiwa hapohapo nyumbani au ofisini ili kudhibiti hali hii kwa ufanisi:

• Kunywa maji mengi yaliyoongezwa chumvi kidogo: Chumvi inasaidia kuvuta maji kuingia kwenye mishipa ya damu na hivyo kupandisha presha. Lakini fanya hivi tu kama huna historia ya magonjwa ya figo au ushauri tofauti toka kwa daktari wako.
• Kula milo midogo midogo mara kwa mara: Badala ya kula sahani kubwa ya ugali mara moja mchana, kula kiasi kidogo, kisha baadaye ule matunda au karanga. Hii inasaidia kuzuia presha kushuka ghafla baada ya kula mlo mzito, hali inayojulikana kama postprandial hypotension.
• Kaa chini na uinue miguu juu: Pale unapohisi kizunguzungu, usilazimishe kusimama au kutembea. Kaa kwenye kiti au lala sakafuni, kisha inua miguu yako iwe juu usawa wa moyo. Hii inasaidia damu iliyoko miguuni kushuka haraka na kwenda kwenye ubongo.
• Pata vipimo sahihi kwenye zahanati: Nenda zahanati yoyote iliyo karibu na mtaa wako. Kupima presha kunagharimu kiasi kidogo sana kati ya Sh 2,000 hadi Sh 5,000. Jua namba zako ili uweze kuwa na uhakika kuliko kutumia hisia tu.
• Vaa soksi maalum za kubana miguu (compression stockings): Kama daktari atakushauri, soksi hizi husaidia kuzuia damu isikusanyike miguuni unapokaa au kusimama kwa muda mrefu, na hivyo kuruhusu damu nyingi ipande kuelekea moyoni.

Hitimisho Kuhusu Dalili za Presha ya Kushuka na Hatua Zako

Kufahamu dalili za presha ya kushuka ni msingi mkubwa sana wa kuwa na maisha marefu na yenye afya njema. Tumejifunza kwamba mambo madogo kama kizunguzungu asubuhi, kuchoka bila sababu, na kiza machoni ni lugha ya mwili wako kukuomba msaada wa maji, chakula, na mapumziko ya kutosha. Tatizo hili linatibika na kudhibitiwa kirahisi sana endapo utabadili mtindo wako wa maisha kuanzia leo.

Kama kaka au mshauri wako anayekutakia mema kabisa, ninakusihi uache tabia ya kupuuza afya yako kwa kisingizio cha ubize wa kutafuta pesa. Pesa inaweza kutafutwa kesho, lakini afya ikiharibika ni gharama kubwa kuirudisha. Pendelea kunywa maji ya kutosha, kula milo midogo lakini yenye lishe asilia kama mbogamboga, matunda na karanga, na usisite kwenda kupima presha yako mara kwa mara kwenye vituo vya afya. Ukiwa na afya njema, utaweza kutimiza ndoto zako zote na kuitunza familia yako kwa furaha tele!