Aina za betri za solar na bei zake kwa matumizi ya nyumbani

Kujua aina za betri za solar na bei zake ni hatua ya lazima na muhimu sana inayokusaidia kuhifadhi umeme unaozalishwa na jua mchana ili uweze kuutumia nyakati za usiku au wakati jua haliwaki. Betri hizi ni kama matenki ya kuhifadhia maji; paneli za jua zikivuta nishati mchana, betri inaipokea na kuitunza salama. Kama wewe ni mkazi wa kijijini ambako umeme wa gridi ya taifa bado haujafika, au ni mkazi wa mjini unayetaka kupunguza gharama za kununua umeme wa LUKU kila siku, kuwa na mfumo mzuri wa kuhifadhi nishati ni uamuzi wenye faida kubwa sana. Huna haja ya kuwa na wasiwasi au kuchanganyikiwa na maneno magumu ya kiufundi, kwani hapa tutazungumza kwa lugha nyepesi kabisa ili uelewe kila kitu.

Kulingana na wataalamu wa nishati mbadala, mfumo wako wa sola ni sawa na gari, na betri ndiyo injini inayoamua gari hilo litafika umbali gani. Ukifanya makosa kuchagua kifaa kisichoendana na mahitaji yako, utajikuta gizani kila ikifika saa nne usiku. Katika mazingira yetu ya sasa ya Kitanzania, watu wengi hupoteza pesa kwa kununua vifaa hafifu visivyodumu. Ili kuepuka hasara hiyo, hebu tuvute kiti na tutazame kwa umakini kile kinachopatikana katika maduka yetu ya vifaa vya umeme na kiasi cha pesa unachopaswa kuandaa.

Uchambuzi wa aina za betri za solar na bei zake sokoni

Tunapoingia madukani au kwenye kampuni zinazosambaza vifaa vya umeme wa jua, utakutana na maboksi yenye rangi na ukubwa tofauti. Vifaa hivi vinapimwa kwa kipimo kinachoitwa 'Ampere Hour' (Ah), ambacho kinaonyesha uwezo wake wa kutunza moto. Kwa mfano, kifaa cha 200Ah kinatunza moto mwingi kuliko cha 100Ah. Hebu tuangalie makundi haya muhimu.

1. Betri za Maji (Flooded Lead Acid)

Hili ndilo kundi la zamani zaidi na linalofahamika sana na Watanzania wengi, hasa wale wanaoishi vijijini. Zinaundwa kwa kutumia vyuma vya risasi vinavyochovya ndani ya maji maalum yenye tindikali. Kifaa hiki kinahitaji uangalizi wa mara kwa mara, kwani unapaswa kufungua vifuniko vyake na kuongeza maji maalum (distilled water) kila baada ya miezi michache maji yakipungua. Usipoweka maji, vyuma vya ndani vinakauka na kuharibika kabisa.

Kutokana na ukongwe wa teknolojia hii na uhitaji wake wa matunzo, bei yake huwa chini kulinganisha na mifumo mingine. Katika maduka mengi nchini, unaweza kupata kifaa cha ukubwa wa 100Ah kwa kuanzia Sh 150,000 hadi Sh 220,000. Ikiwa unahitaji ile kubwa ya 200Ah, bajeti yako itacheza kati ya Sh 280,000 hadi Sh 350,000. Zinafaa sana kwa watu wenye bajeti ndogo lakini wana muda wa kuzifanyia usafi na kuziangalia mara kwa mara.

2. Betri Kavu Zisizohitaji Maji (Sealed Lead Acid au AGM)

Kwa watu ambao hawapendi usumbufu wa kuangalia maji kila mwezi, huu ndio mtindo wanaokimbilia. Vifaa hivi vimezibwa kabisa (sealed) na vinatumia teknolojia ya mkeka maalum wa kufyonza tindikali (AGM). Hazivuji hata ukiziinamisha, na hazitoi hewa hatari inayoweza kuwaka moto, hivyo ni salama kabisa kuziweka hata ndani ya chumba unacholala. Zinakupa amani ya moyo kwa sababu ukishazifunga, unazisahau. Bei yake ipo juu kidogo, ambapo ile ya 100Ah inauzwa kati ya Sh 250,000 hadi Sh 350,000, huku ya 200Ah ikianzia Sh 450,000 hadi Sh 550,000.

3. Betri za Gel (Gel Batteries)

Huu ni mtindo wa kisasa ambao ndani yake, badala ya kuwa na maji maji, kuna utomvu mzito unaofanana na jeli (gel). Ubunifu huu unazifanya ziwe na uwezo mkubwa sana wa kuhimili joto kali bila kupasuka au kuvimba. Kama unaishi mikoa yenye joto kali sana kama vile Dar es Salaam, Tanga, au Dodoma, hili ni chaguo zuri sana kwa sababu hali ya hewa haiathiri utendaji wake.

Sifa nyingine kubwa ya kundi hili ni uwezo wake wa kuhimili kutumika mpaka mwisho (deep discharge). Unaweza kutumia umeme usiku kucha mpaka ukabaki kidogo sana, lakini asubuhi jua likiwaka inajaa tena vizuri bila kupoteza ubora wake. Vifaa vya kawaida vikifanywa hivi hufa ndani ya miezi sita tu.

Ili kumiliki kifaa hiki thabiti, unahitaji kujipanga vizuri kifedha. Maduka mengi ya uhakika huuza ukubwa wa 100Ah kwa Sh 350,000 hadi Sh 450,000. Ukubwa wa 200Ah unapatikana kwa kuanzia Sh 550,000 hadi Sh 650,000. Licha ya gharama hii, uhai wake wa zaidi ya miaka mitatu unakupa faida nzuri.

4. Betri za Lithium-Ion (Lithium)

Tukiingia kwenye teknolojia ya kileo ambayo ndiyo inatumika kwenye simu zetu za mkononi na magari ya umeme, tunakutana na kundi hili. Hizi ni nyepesi sana kwa uzito, zinajaa chaji kwa haraka sana (hata kama jua la mchana ni dogo), na zinaweza kudumu kwa miaka nane hadi kumi bila kusumbua. Pia, unaweza kutumia umeme wake wote kwa asilimia mia moja bila kuziharibu, jambo ambalo ni marufuku kwa mifumo mingine.

Kutokana na ubora huu uliopitiliza, bei yake ni kubwa sana. Kifaa cha 100Ah cha Lithium kinaweza kukuuzwa kuanzia Sh 800,000 hadi Sh 1,300,000. Kwa ukubwa wa 200Ah, unahitaji kuandaa Sh milioni 1.8 hadi Sh milioni 2.5 au zaidi. Ingawa bei ya kununua ni kubwa, watu wenye mahesabu ya muda mrefu hununua hizi kwa sababu zinaondoa gharama ya kubadilisha vifaa kila baada ya miaka miwili.

5. Betri za Tubular

Utazitambua hizi kwa maumbo yake yaliyo marefu kwenda juu kama masanduku madogo. Zimeundwa maalum kwa ajili ya kufanya kazi nzito zinazohitaji kuvuta umeme mwingi kwa wakati mmoja, kama vile kuendesha majokofu, mashine za kusaga, au kupiga pasi. Zina maisha marefu sana na huuzwa kwa makadirio ya Sh 450,000 hadi Sh 700,000 kwa ukubwa wa 200Ah. Ndizo zinazotumiwa sana kwenye minara ya simu na hospitali za wilayani.

6. Betri za Carbon (Lead Carbon)

Huu ni mchanganyiko wa teknolojia ya zamani na ya kisasa. Zimeongezwa madini ya kaboni yanayozisaidia kufanya kazi vizuri hata kama hazijajaa chaji kwa asilimia mia moja. Wakati mwingine kipindi cha masika jua linakuwa dogo, hivyo vifaa vyetu havijai vizuri. Mifumo ya kawaida ikikaa na chaji nusu kwa muda mrefu inaharibika, lakini aina hii inastahimili sana hali hiyo.

Ni chaguo jipya linalopata umaarufu kwa wajasiriamali wanaohitaji nishati ya uhakika mwaka mzima. Unaweza kupata kifaa cha ukubwa wa 200Ah kwa bei ya kuanzia Sh 600,000 hadi Sh 850,000 kwenye maduka makubwa yanayoagiza vifaa hivi moja kwa moja kutoka viwandani nje ya nchi.

Makosa ya Kawaida Ambayo Wengi Huyafanya na Namna ya Kujilinda

Kununua kifaa kizuri kwa pesa nyingi sio kigezo cha kwamba kitadumu. Watu wengi wanalalamika kwamba vifaa vyao vimekufa ndani ya miezi michache, lakini ukiwachunguza utagundua wanafanya makosa makubwa ya kiufundi. Hapa kuna makosa unayopaswa kuyaepuka mara moja.

• Kutumia umeme wote mpaka kifaa kizime (0%): Vifaa vingi vya kawaida hufa seli zake za ndani ikiwa unavitumia mpaka taa zinazima zenyewe. Wataalamu wanashauri kuacha kutumia umeme pindi kipimo kinapofika asilimia hamsini (50%) ili kulinda uhai wake.
• Kufunga kifaa moja kwa moja kwenye paneli bila Kidhibiti (Charge Controller): Umeme unaotoka kwenye jua hauna kiwango maalum, wakati mwingine ni mkubwa sana. Usipoweka kifaa cha kuchuja na kudhibiti huo moto, utachemsha tindikali ya ndani na kuvimbisha boksi lako.
• Kuchanganya vifaa vya zamani na vipya: Kama ulikuwa na kifaa kimoja kilichokaa miaka miwili kisha ukanunua kipya na kuviunganisha pamoja, kile cha zamani kitanyonya nguvu ya kile kipya. Mwisho wa siku vyote viwili vitaharibika. Nunua seti mpya kwa wakati mmoja.
• Kuviweka vifaa juani au kwenye joto kali: Hakikisha chumba unachoweka mfumo wako kina upepo mzuri na hakipigwi na jua la mchana. Joto ni adui namba moja wa kemikali zinazotunza umeme ndani ya maboksi haya.
• Kutumia nyaya nyembamba na dhaifu: Siku hizi mitaani kuna nyaya nyingi feki zinazouzwa kwa bei rahisi. Ukitumia waya mwembamba sana kupitisha moto mkubwa, waya utapata moto, utayeyuka, na unaweza kusababisha mlipuko wa moto ndani ya nyumba.

Maswali Muhimu Ambayo Kila Mtu Anapaswa Kujiuliza

Kabla hujatoa pesa yako kwenye pochi kwenda kufanya manunuzi, ni vyema ukatuliza akili na kujiuliza maswali haya. Majibu yake yatakusaidia sana kujua ukubwa halisi wa mfumo unaouhitaji.

• Ni vifaa gani ninataka kuviwasha usiku? Orodhesha vitu vyote. Kama ni taa tano tu na kuchaji simu, kifaa cha 100Ah kinakutosha sana. Lakini kama unataka kuangalia televisheni kubwa na kuwasha feni usiku kucha, utahitaji kuanzia 200Ah na kuendelea.
• Je, paneli zangu za jua zina ukubwa wa kutosha? Kununua matenki makubwa ya kuhifadhia haina maana kama bomba linaloleta maji ni dogo. Hakikisha paneli zako za juu darini zina uwezo wa kujaza huo mfumo mpya unaotaka kuununua ndani ya masaa machache ya jua la mchana.
• Mambo ya udhamini (Warranty) yakoje? Uliza dukani kwa muuzaji, ikiwa kifaa kitasumbua ndani ya miezi sita ya kwanza, utaratibu wa kubadilishiwa upoje? Usinunue kwenye maduka yasiyotoa risiti yenye muhuri inayoeleza vizuri makubaliano ya dhamana.
• Nina uwezo wa kubadilisha kifaa hiki kikiisha muda wake? Epuka kununua mfumo wa gharama kubwa sana kwa kukopa halafu ikifika miaka mitatu kimeharibika unashindwa kununua kingine. Anza na kile kinachoendana na kipato chako cha sasa, kisha utapanua taratibu jinsi uchumi wako unavyokua.

Hatua Yako Inayofuata Kuhusu Nishati Yako

Kufanya maamuzi ya kuwekeza kwenye umeme unaojitegemea ni ishara nzuri ya kupanga maisha yako ya baadaye na kupunguza utegemezi. Kama tulivyochambua kwa kina, uelewa juu ya soko hili unakupa wewe uwezo wa kusimama mbele ya muuzaji dukani na kuchagua kitu kwa kujiamini bila kudanganywa na maneno ya kibiashara.

Chukua hatua kuanzia leo. Kama tayari unayo bajeti yako, chukua karatasi na uandike mahitaji yako yote ya usiku, kisha tafuta fundi mwaminifu wa mtaani kwako anayejua vizuri hesabu za umeme wa jua ili akushauri kwa mara ya mwisho. Kuwa na nishati safi na ya uhakika nyumbani kwako kutaongeza furaha, usalama, na ufanisi mkubwa kwa familia yako yote. Nakutakia maandalizi mema na maisha ya amani yenye mwanga wa kutosha.