Aina za bima ya afya na bei zake kwa familia

Kujua aina za bima ya afya na bei zake ni hatua ya msingi sana inayokusaidia kulipia gharama za matibabu kidogo kidogo kabla hujaugua, ili kuepuka mzigo mzito wa kulipa pesa taslimu unapofika hospitalini. Mfumo huu ni kama vile majirani wanaochangia pesa kwenye kikapu kimoja; mtu mmoja akiumwa, pesa za lile kikapu zinatumika kumnunulia dawa na kumlipia daktari. Katika maisha yetu ya kila siku, ugonjwa haupigi hodi. Unaweza kuamka asubuhi ukiwa mzima wa afya, lakini usiku ukajikuta unahitaji upasuaji wa dharura unaogharimu mamilioni ya pesa. Kuwa na kadi inayokutambulisha na kukulipia matibabu ni kinga kubwa sana inayolinda amani ya moyo na uchumi wa familia yako.

Kulingana na wataalamu wa uchumi na afya, familia nyingi nchini Tanzania hurudi kwenye umaskini mkubwa pindi mzazi au mtoto anapopata ugonjwa wa muda mrefu unaohitaji pesa nyingi. Iwe wewe ni mjasiriamali unayeuza duka, dereva wa bodaboda, mkulima kijijini, au mfanyakazi wa ofisini, kuna mpango maalum uliotengenezwa kulingana na uwezo wa mfuko wako. Kupitia mwongozo huu utakaosoma kama unazungumza na mshauri wako barazani, utaelewa kwa lugha nyepesi kabisa ni kadi ipi inakufaa na unapaswa kuandaa kiasi gani cha pesa za Kitanzania ili kuipata.

Mambo ya Msingi Kuhusu Aina za Bima za Afya na Gharama Zake

Kwenye soko letu la huduma za matibabu, kuna mifuko inayosimamiwa na serikali na ile inayosimamiwa na makampuni binafsi. Kila mfuko una utaratibu wake na malengo yake. Hebu tuchunguze kwa umakini makundi haya na makadirio ya pesa zake ili ufanye uamuzi ulio sahihi kwako.

1. Mfuko wa Afya ya Jamii kwa Wananchi wa Kawaida

Huu ni mpango maalum ulioanzishwa na serikali ili kuwasaidia wananchi waishio vijijini na wale wanaofanya biashara ndogondogo mitaani kupata matibabu kwa gharama nafuu sana. Mfumo huu unafahamika sana kwenye zahanati zetu na vituo vya afya vya serikali kote nchini. Unalenga kuhakikisha kwamba hakuna mwananchi anayekosa dawa za msingi kama vile za malaria, vipimo vya kawaida, na huduma za uzazi kwa sababu ya kukosa pesa taslimu.

Kitu kizuri zaidi kuhusu mpango huu ni bei yake ambayo ni rafiki sana kwa kila mtu. Kwa kuchangia kiasi cha Sh 30,000 pekee kwa mwaka mzima, mkuu wa kaya anaweza kujisajili yeye, mwenza wake, na watoto wao wanne. Hii ina maana kwamba watu sita wanatibiwa mwaka mzima kwa kiasi hicho kidogo cha pesa. Inatoa fursa kubwa sana kwa wakulima na wafugaji kulinda afya za watoto wao bila kuuza mali zao.

2. Mpango wa Taifa kwa Wafanyakazi wa Umma

Kwa wale walioajiriwa na serikali kama vile walimu, wauguzi, polisi, na watumishi wa halmashauri, wao huingizwa kwenye mfumo wa taifa moja kwa moja. Mchango wa mfumo huu unakatwa moja kwa moja kutoka kwenye mshahara wa mfanyakazi kila mwezi, na mwajiri wake (serikali) naye anachangia kiasi fulani kuongezea. Kadi hii inampa mfanyakazi na wategemezi wake uwezo wa kutibiwa kwenye hospitali nyingi sana za serikali na za watu binafsi kuanzia ngazi ya zahanati hadi hospitali za rufaa za taifa.

3. Vifurushi vya Kujiunga kwa Hiari kwa Wajasiriamali

Ikiwa wewe hujaajiriwa serikalini lakini una kipato chako kizuri kupitia biashara au kilimo kikubwa, Mfuko wa Taifa unakupa nafasi ya kujiunga kwa hiari. Kwenye kundi hili, kuna vifurushi vilivyopangwa kwa majina tofauti kulingana na ukubwa wa huduma na umri wa mwanachama. Mtu anachagua kifurushi anachokimudu na kulipia pesa taslimu benki ili apate kadi yake ya mwaka mzima.

Kwa mfano, kuna kifurushi maalum kinachowahusu watoto pekee walio chini ya miaka kumi na nane, ambacho hugharimu kiasi cha Sh 50,400 kwa mwaka kwa kila mtoto. Hili ni kimbilio kubwa sana kwa wazazi wengi kwa sababu watoto wadogo ndio wanaoongoza kwa kuumwa mara kwa mara. Kumlipia mtoto kiasi hiki kunamuokoa mzazi na usumbufu wa kutafuta pesa za dharura usiku wa manane mtoto anapozidiwa na homa.

Kwa upande wa watu wazima wanaoamua kujiunga kwa hiari, gharama zao zinaanzia Sh 192,000 kwa mwaka na zinaweza kupanda hadi Sh 500,000 au zaidi kwa mwaka kutegemeana na umri wa mtu na aina ya hospitali anazotaka kutibiwa. Mtu mzima mwenye umri mkubwa zaidi huchangia kiasi kikubwa kidogo kwa sababu uwezekano wa yeye kuhitaji matibabu ya mara kwa mara ni mkubwa zaidi ukilinganisha na kijana mdogo.

4. Mipango ya Makampuni Binafsi kwa Wafanyabiashara

Mbali na mifuko ya serikali, kuna makampuni binafsi ya kibiashara yanayotoa huduma hizi. Makampuni haya yanalenga zaidi wafanyakazi wa mashirika makubwa yasiyo ya kiserikali, wafanyakazi wa mabenki, na watu binafsi wanaotaka huduma za VIP (hadhi ya juu). Ukiwa na kadi ya kampuni binafsi, unapata huduma za haraka kwenye hospitali kubwa za kisasa, na wakati mwingine unapata vyumba vya kulala vya peke yako ukiwa umelazwa.

Gharama za kujiunga na makampuni haya binafsi ziko juu sana ukilinganisha na mifuko ya umma. Ili mtu mmoja apate kadi ya matibabu ya mwaka mzima, anapaswa kuandaa kuanzia Sh 400,000 hadi zaidi ya Sh milioni 1.5. Bei hii inategemea kiasi cha mwisho (kikomo) ambacho kampuni imekubali kukulipia kwa mwaka. Watu wenye uwezo mkubwa wa kiuchumi hupendelea kundi hili kwa sababu linawapa faraja kubwa na lina mambo machache ya usumbufu wakati wa kupata huduma.

5. Mpango Maalum kwa Wanafunzi wa Vyuo na Shule

Ili kuhakikisha vijana wanaosoma hawakosi masomo kwa sababu ya kukosa pesa za matibabu, kuna utaratibu maalum kwa wanafunzi wote wanaojiunga na vyuo vikuu na baadhi ya shule za sekondari. Wanafunzi hawa hulipia kiasi kidogo sana ambacho ni takribani Sh 50,400 kwa mwaka, na pesa hii hujumuishwa moja kwa moja kwenye ada zao za shule. Utaratibu huu unawapa amani wanafunzi wakiwa mbali na wazazi wao.

6. Mipango ya Pamoja Kupitia Vikundi vya Kijamii (VICOBA)

Hivi karibuni, kumekuwa na ubunifu mzuri sana ambapo watu walio kwenye vikundi vya kuweka na kukopa (SACCOS au VICOBA) wanaweza kujiunga kwa pamoja. Kujiunga kama kikundi kikubwa kunawapa nguvu ya kupata punguzo la bei kutoka kwenye mifuko ya matibabu. Hii inarahisisha maisha kwa sababu mwanachama anaweza kukopeshwa kadi na kikundi chake, kisha akawa anakatwa pesa kidogo kidogo kwenye marejesho yake ya kila wiki.

Utaratibu huu unasaidia sana akina mama wajasiriamali ambao hawawezi kutoa Sh 200,000 kwa mkupuo mmoja. Kikundi kinapowalipia, wao wanaendelea na biashara zao kwa amani wakijua afya zao na za watoto wao ziko salama mwaka mzima.

7. Kadi Maalum za Dharura kwa Wasafiri

Ikiwa wewe ni mfanyabiashara anayesafiri kwenda nje ya nchi (kama vile Dubai, Uturuki, au China) kununua bidhaa, unashauriwa kukata kadi maalum ya wasafiri. Kadi hii inakulinda dhidi ya magonjwa ya dharura au ajali unapokuwa ugenini ambako gharama za matibabu zinaweza kuwa mamilioni ya pesa za Kitanzania. Hukatiwa kwa muda maalum ambao mtu anakuwa safarini, na gharama zake huanzia Sh 50,000 na kuendelea kulingana na idadi ya siku za safari yako.

Makosa ya Kawaida Ambayo Wengi Huyafanya na Namna ya Kujilinda

Kununua kadi ya matibabu ni jambo moja, lakini kuitumia kwa usahihi ni jambo jingine. Watu wengi wamekuwa wakilalamika kwamba kadi zao zimekataliwa hospitalini, kumbe walifanya makosa tangu mwanzo. Hapa kuna mambo unayopaswa kuyaepuka kabisa.

• Kusubiri mpaka uugue ndio uanze kutafuta kadi: Hili ni kosa kubwa sana. Mifuko yote ina sheria inayosema lazima upitishe muda fulani (mara nyingi siku 30 au 60) tangu ulipolipia ndipo uanze kutumia kadi. Ukikata kadi leo ukiwa unaumwa, haitakusaidia kwa ugonjwa wa leo.
• Kuficha magonjwa makubwa wakati wa kujaza fomu: Unapojiunga, unaulizwa kama una magonjwa ya kudumu kama presha, kisukari, au pumu. Ukificha kwa lengo la kukwepa kulipia gharama kubwa, siku ukienda hospitalini kutibiwa magonjwa hayo, mfuko utagundua na utafuta uanachama wako mara moja bila kukurudishia pesa yako.
• Kupeana kadi na ndugu au marafiki: Kadi ya matibabu ina picha yako na ni mali yako peke yako. Kumwazima jirani kadi yako ili akatibiwe ni kosa kubwa la jinai linaloitwa wizi wa huduma. Ukikamatwa, wewe na jirani yako mtapelekwa kituo cha polisi na kufunguliwa mashtaka.
• Kutokujua kikomo (Limit) cha matibabu yako: Kila kifurushi kina mwisho wake wa kulipa pesa kwa mwaka. Kama kifurushi chako kinalipa hadi Sh milioni moja kwa mwaka, ukizidisha hicho kiasi itabidi uanze kujilipia mwenyewe kwa pesa taslimu. Ni vizuri kufuatilia matumizi yako kila unapotoka hospitali.
• Kupuuza kuongeza jina la mtoto mchanga kwa wakati: Mama anapojifungua, anapewa muda maalum (kama vile siku 30) kutoa taarifa ofisini ili mtoto mchanga aingizwe kwenye kadi ya wazazi bure. Ukipuuza na kutoa taarifa baada ya miezi sita, utalazimika kumlipia mtoto huyo pesa mpya kana kwamba ni mwanachama mpya.

Hatua Yako Inayofuata Kuhusu Matibabu Yako

Kulinda afya yako na ya familia yako ni jambo ambalo halipaswi kusubiri mpaka uwe na pesa nyingi sana. Kama tulivyojadili kwa kirefu, kujua aina za bima ya afya na bei zake kunakupa nafasi ya kufanya uamuzi wa hekima kulingana na kile unachokipata kila siku. Ugonjwa haumsubiri mtu atafute pesa, hivyo ni jukumu lako kujiandaa leo unapokuwa mzima na mwenye nguvu za kutafuta riziki.

Anza kwa kuchukua hatua ndogo. Kama kipato chako ni cha kawaida, nenda kwenye ofisi za serikali ya mtaa au zahanati iliyo karibu nawe na uulizie utaratibu wa kujiunga na mpango wa kaya wa Sh 30,000. Kama una uwezo zaidi, weka akiba taratibu kwenye simu yako au benki hadi ifike kiasi kinachohitajika kununua kadi ya hiari. Mwisho wa siku, kuwa na uhakika wa matibabu kutakupa usingizi mwanana wewe na familia yako unayoihangaikia kila kukicha. Nakutakia afya njema na maamuzi yenye baraka kwa maendeleo yako.