Dalili za kisonono kwa mwanaume zinaweza kujitokeza ndani ya siku chache hadi wiki mbili baada ya kuambukizwa, ingawa baadhi ya wanaume wanaweza wasipate dalili zozote dhahiri, jambo linaloweza kusababisha kuendelea kuambukiza wengine bila kujua. Kisonono (Gonorrhea) ni ugonjwa wa zinaa (STI) unaosababishwa na bakteria aitwaye Neisseria gonorrhoeae. Bakteria hawa hushambulia hasa utando laini (mucous membranes) wa njia ya mkojo (urethra), njia ya haja kubwa (rectum), na koo (pharynx). Kwa wanaume, dalili ya kisonono kwa mwanaume mara nyingi huhusisha njia ya mkojo na inaweza kuwa chungu na yenye usumbufu mkubwa. Kuelewa dalili hizi ni muhimu sana kwa ajili ya kutafuta matibabu mapema na kuzuia madhara makubwa zaidi ya kiafya.
Hizi ni Dalili za Kisonono kwa Mwanaume
Ingawa si kila mwanaume aliyeambukizwa kisonono atapata dalili, zifuatazo ni dalili za kawaida na kuu zinazoweza kujitokeza:
1. Kutokwa na Uchafu Usio wa Kawaida Kwenye Uume:
Hii ni moja ya dalili za kisonono kwa mwanaume inayojulikana zaidi na ya kawaida. Mwanaume anaweza kuona uchafu ukimtoka kwenye tundu la uume (urethral meatus). Uchafu huu unaweza kuwa mweupe, wa njano, au wa kijani kibichi, na mara nyingi huwa mzito kama usaha. Kiasi cha uchafu kinaweza kutofautiana kutoka kidogo hadi kingi. Uchafu huu unaweza kuonekana hasa asubuhi kabla ya kukojoa au wakati wowote wa siku. Ni muhimu kutambua kuwa uchafu huu ni tofauti na shahawa au ute wa kawaida wa kabla ya kumwaga.
2. Maumivu au Hisia ya Kuungua Wakati wa Kukojoa (Dysuria):
Mwanaume aliye na kisonono anaweza kupata maumivu makali, kuwasha, au hisia ya kuungua wakati wa kukojoa. Dalili hii inaweza kuanza taratibu na kuongezeka kwa ukali. Maumivu yanaweza kuhisika ndani ya njia ya mkojo au kwenye ncha ya uume. Hii hutokana na kuvimba kwa njia ya mkojo (urethritis) kunakosababishwa na bakteria wa kisonono. Dalili hii inaweza kufanana na ile ya maambukizi mengine ya njia ya mkojo (UTI), hivyo ni muhimu kupata uchunguzi sahihi.
3. Kukojoa Mara kwa Mara Zaidi ya Kawaida (Urinary Frequency):
Pamoja na maumivu wakati wa kukojoa, mwanaume anaweza kuhisi haja ya kukojoa mara kwa mara zaidi kuliko ilivyokuwa kawaida yake. Hii inaweza kuwa hata kama kibofu cha mkojo hakijajaa sana. Hali hii hutokana na mwasho na uvimbe kwenye njia ya mkojo unaosababisha hisia ya kutaka kukojoa kila wakati. Hii inaweza kuathiri shughuli za kila siku na usingizi.
4. Maumivu na Uvimbe Kwenye Korodani Moja (Epididymitis):
Katika baadhi ya kesi, maambukizi ya kisonono yanaweza kusambaa kutoka kwenye njia ya mkojo hadi kwenye epididymis (mfereji mdogo ulio nyuma ya korodani unaohifadhi na kusafirisha shahawa). Hali hii inaitwa epididymitis na inaweza kusababisha maumivu makali na kuvimba kwa korodani moja (mara chache zote mbili). Eneo la korodani linaweza kuwa jekundu, lenye joto, na lenye maumivu sana linapoguswa. Hii ni dalili inayohitaji matibabu ya haraka ili kuzuia madhara ya kudumu kama ugumba.
5. Kuwashwa au Maumivu Kwenye Njia ya Haja Kubwa (Kisonono cha Njia ya Haja Kubwa):
Ikiwa mwanaume ameambukizwa kisonono kupitia ngono ya mkundu (anal sex), anaweza kupata dalili kwenye eneo la njia ya haja kubwa. Dalili ya kisonono kwa mwanaume katika eneo hili inaweza kujumuisha muwasho kwenye eneo la haja kubwa, kutokwa na uchafu kama usaha kutoka kwenye njia ya haja kubwa, maumivu wakati wa kujisaidia haja kubwa, na wakati mwingine kutokwa na damu kidogo. Wanaume wengi wenye kisonono cha njia ya haja kubwa wanaweza wasiwe na dalili zozote.
6. Maumivu ya Koo na Kuvimba kwa Tezi (Kisonono cha Koo):
Kisonono kinaweza pia kuambukizwa kwenye koo kupitia ngono ya mdomo (oral sex) na mtu aliye na maambukizi. Wanaume wengi wenye kisonono cha koo (pharyngeal gonorrhea) hawapati dalili zozote. Hata hivyo, wengine wanaweza kupata maumivu ya koo yanayofanana na yale ya mafua, ugumu wa kumeza, na kuvimba kwa tezi za limfu kwenye shingo. Kwa kuwa dalili hizi zinafanana na magonjwa mengine ya koo, ni rahisi kukosea utambuzi bila vipimo maalum.
7. Uwekundu na Uvimbe Kwenye Tundu la Uume (Meatitis):
Ncha ya uume, hasa eneo la tundu la mkojo (urethral meatus), inaweza kuonekana kuwa nyekundu na kuvimba. Eneo hili linaweza pia kuwa na maumivu au hisia ya mwasho. Hii ni ishara ya kuvimba kwa njia ya mkojo kunakosababishwa na maambukizi. Wakati mwingine, tundu la uume linaweza kuonekana kama limegandamana kutokana na uchafu uliokauka.
8. Maumivu ya Kiuno au Tumbo la Chini (Nadra):
Ingawa si dalili ya kawaida sana kwa wanaume kama ilivyo kwa wanawake (ambapo inaweza kuashiria PID), katika hali nadra, maambukizi ya kisonono yanaweza kusambaa na kusababisha maumivu kwenye eneo la kiuno au tumbo la chini. Hii inaweza kuashiria kuwa maambukizi yamekuwa makubwa zaidi. Maumivu haya yanaweza kuwa ya kuvuta au ya kuuma na yanapaswa kuchunguzwa na daktari.
Nyongeza ya Dalili za Kisonono kwa Mwanaume
Kando na dalili kuu, kuna dalili nyingine ambazo zinaweza kujitokeza, hasa ikiwa maambukizi yamesambaa (disseminated gonococcal infection - DGI), ingawa hii ni nadra:
1. Vipele vya ngozi.
2. Maumivu ya viungo na kuvimba kwa viungo (arthritis).
3. Homa na baridi.
4. Vidonda kwenye ngozi.
5. Kuvimba kwa utando wa moyo (endocarditis) au utando wa ubongo (meningitis) – hizi ni dalili za DGI iliyo hatari sana.
Mambo ya Kuzingatia Unapopata Dalili za Kisonono kwa Mwanaume
Kutambua dalili hizi ni hatua ya kwanza, lakini hatua zinazofuata ni muhimu zaidi kwa afya yako.
1. Muone Daktari Mara Moja kwa Vipimo na Matibabu:
Usijaribu kujitibu mwenyewe au kupuuza dalili. Mara tu unapogundua dalili za kisonono kwa mwanaume, tafuta huduma ya afya mara moja. Daktari atachukua sampuli (kwa mfano, ya uchafu kutoka kwenye uume au mkojo) kwa ajili ya vipimo ili kuthibitisha maambukizi na kukupa matibabu sahihi, ambayo kwa kawaida ni dawa za viuavijasumu (antibiotics).
2. Kamilisha Dozi Yote ya Dawa Kama Ulivyoelekezwa:
Ni muhimu sana kufuata maelekezo ya daktari na kumaliza dozi yote ya dawa ulizopewa, hata kama dalili zimeanza kupotea. Kukatisha matibabu mapema kunaweza kusababisha bakteria kubaki na kuwa sugu kwa dawa, na hivyo kufanya maambukizi kuwa magumu zaidi kutibu baadaye.
3. Wajulishe Wenza Wako wa Ngono Ili Nao Wakatibiwe:
Ikiwa umegundulika kuwa na kisonono, ni wajibu wako kuwaarifu wenza wako wote wa ngono wa hivi karibuni (wa miezi miwili iliyopita au mwenza wa mwisho) ili nao waweze kupima na kupata matibabu. Hii itasaidia kuzuia kuambukizana tena na kuzuia kusambaa zaidi kwa ugonjwa katika jamii. Vituo vya afya vinaweza kusaidia na mchakato huu kwa siri.
4. Epuka Kufanya Ngono Hadi Wewe na Wenza Wako Mpona Kabisa:
Ili kuzuia kuambukiza wengine au kuambukizwa tena, epuka aina zote za ngono (uke, mkundu, na mdomo) hadi wewe na wenza wako wote mkamilishe matibabu na daktari athibitishe kuwa mmepona kabisa (kwa kawaida wiki moja baada ya kumaliza dawa). Hii ni muhimu sana.
5. Tumia Kondomu kwa Usahihi Kila Unapofanya Ngono:
Njia bora ya kuzuia kisonono na magonjwa mengine ya zinaa ni kutumia kondomu ya mpira (latex) kwa usahihi kila unapofanya ngono ya uke, mkundu, au mdomo. Kondomu hupunguza kwa kiasi kikubwa hatari ya maambukizi. Kuwa na mwenza mmoja tu ambaye naye hana maambukizi pia ni njia salama.
Hitimisho
Kwa kumalizia, kutambua dalili za kisonono kwa mwanaume mapema na kutafuta matibabu sahihi kwa wakati ni muhimu sana ili kuzuia madhara makubwa ya kiafya kama vile ugumba, maambukizi ya kudumu, na kusambaa kwa maambukizi kwenye viungo vingine. Kumbuka kuwa baadhi ya wanaume wanaweza kuwa na kisonono bila kuonyesha dalili ya kisonono kwa mwanaume yoyote, hivyo upimaji wa mara kwa mara wa magonjwa ya zinaa unapendekezwa kwa watu walio katika hatari. Usisite kutafuta ushauri wa kitabibu ikiwa una wasiwasi wowote kuhusu afya yako ya uzazi au unashuku kuwa unaweza kuwa umeambukizwa kisonono. Afya yako ni muhimu.
