Madhara ya matumizi ya pombe kwa mama mjamzito na mtoto

Kuelewa vizuri madhara ya matumizi ya pombe kwa mama mjamzito ni hatua ya kwanza na muhimu sana katika kulinda afya ya kiumbe kisicho na hatia kinachokua tumboni. Unapokunywa kinywaji chochote chenye kilevi, iwe ni bia ya kisasa madukani au pombe za kienyeji, kilevi hicho huingia moja kwa moja kwenye damu yako, kisha kusafiri kupitia kondo la nyuma (placenta) na kumfikia mtoto. Kwa kuwa ini la mtoto mchanga bado ni dogo sana na halijakomaa, linashindwa kuchuja sumu hii, jambo ambalo linasababisha kilevi kubaki kwenye mwili wa mtoto kwa muda mrefu zaidi kuliko kwako wewe mtu mzima.

Katika mazingira yetu ya Kitanzania, kuanzia kwenye sherehe za harusini hadi kwenye vilabu vya mitaani, ni jambo la kawaida kuona wajawazito wakishawishiwa kunywa kidogo wakiamini kwamba hakuna madhara. Wengine hunywa pombe za asili kama mbege, ulanzi, au rubisi wakidanganywa kwamba zinaongeza damu mwilini. Ukweli uliothibitishwa na wataalamu wa afya ni kwamba, hakuna kiasi chochote cha pombe kilicho salama kwa mama mjamzito. Basi, hebu tuchukulie kwamba tumekaa barazani tukipata upepo mwanana, nikufafanulie kwa upendo na lugha nyepesi mambo haya ili uweze kufanya maamuzi sahihi yatakayolinda familia yako na kuepusha hasara za kifedha baadaye.

Ukweli Uliojificha Kuhusu Madhara ya Matumizi ya Pombe kwa Mama Mjamzito

Ili tuweze kuokoa kizazi chetu kijacho, ni lazima tuchambue kiundani nini hasa kinatokea pale kilevi kinapoingia kwenye mfumo wa uzazi wa mwanamke. Wataalamu wa afya ya uzazi na watoto wameainisha matatizo makubwa yafuatayo yanayoweza kujitokeza.

1. Kuharibu Ukuaji wa Ubongo wa Kichanga Tumboni

Kitu cha kwanza na cha hatari zaidi ambacho kilevi kinafanya ni kushambulia seli zinazotengeneza ubongo wa mtoto. Miezi ya mwanzo ya ujauzito ndiyo kipindi ambacho mfumo wa fahamu unajengwa. Kilevi kinapoingia, kinavuruga mpangilio mzima wa seli hizi na kufanya ubongo usikue kwa ukubwa unaotakiwa.

Hali hii inajulikana kitaalamu kama Ugonjwa wa Ukuaji wa Mtoto (FASD). Mtoto anayezaliwa na shida hii anakuwa na udumavu wa akili ambao hauwezi kutibika kwa dawa yoyote ile. Hili ni kovu la maisha ambalo linamfanya mtoto ashindwe kufanya mambo ya msingi anapokua, na mzazi hujikuta akihangaika hospitalini miaka yote bila mafanikio.

2. Hatari ya Mimba Kuharibika Ghafla Kabla ya Wakati

Kunywa pombe kali au hata bia za kawaida kunaongeza sana uwezekano wa mimba kutoka yenyewe (miscarriage), hasa katika miezi mitatu ya kwanza. Kilevi kinaingilia mzunguko wa homoni za asili zinazotunza mimba, na wakati mwingine husababisha mfuko wa uzazi kuanza kujikaza mapema na kumsukuma mtoto nje kabla hajakamilika kuishi duniani. Kupoteza mimba huleta maumivu makali sana ya kisaikolojia kwa mama na familia nzima.

3. Kujifungua Mtoto Njiti au Mwenye Uzito Mdogo

Kilevi kinapunguza kasi ya mtoto kupokea chakula na hewa safi ya oksijeni akiwa tumboni. Matokeo yake, mwanamke anajikuta akijifungua mtoto kabla ya miezi tisa kutimia, au mtoto kuzaliwa akiwa na uzito mdogo sana (chini ya kilo mbili na nusu). Mtoto huyu anakuwa dhaifu na hawezi kupumua vizuri peke yake.

Katika hospitali zetu za Tanzania, mtoto njiti hulazwa kwenye chumba maalum chenye mashine za joto na oksijeni (NICU). Kukaa kwenye chumba hiki ni gharama kubwa sana. Familia inaweza kujikuta ikitumia kati ya Sh 50,000 hadi Sh 100,000 kila siku kwa ajili ya madawa na huduma za mashine. Bajeti mliyopanga kununua nguo za mtoto na chakula kizuri nyumbani inaishia kulipia madeni ya hospitali.

4. Matatizo ya Kimaumbile Usoni na Kwenye Viungo

Sio ubongo peke yake unaoathirika; hata maumbile ya nje ya mtoto yanaharibika. Pombe ina uwezo wa kusababisha mtoto kuzaliwa na kasoro zinazoonekana wazi usoni. Kwa mfano, mtoto anaweza kuwa na kichwa kidogo sana kuliko kawaida, macho madogo yaliyosinyaa, mdomo wa juu mwembamba sana, na kukosa lile bonde dogo kati ya pua na mdomo wa juu.

Mbali na sura, kilevi kinaweza kusababisha matatizo makubwa kwenye moyo wa mtoto, figo, na mifupa. Upasuaji wa kurekebisha tundu kwenye moyo wa mtoto mchanga unahitaji mamilioni ya shilingi, kiasi ambacho ni kigumu sana kupatikana kwa mwananchi wa kawaida wa kipato cha chini mtaani kwetu.

5. Ugonjwa wa Shinikizo la Damu (Presha) kwa Mama

Pombe ina tabia ya kuongeza msukumo wa damu mwilini. Mama mjamzito anayekunywa yuko kwenye hatari kubwa sana ya kupata presha ya mimba. Ugonjwa huu ukizidi unaleta kifafa cha mimba, hali ambayo ni hatari sana kwani inaweza kusababisha kifo cha mama na mtoto wakati wa kujifungua.

6. Mtoto Kupata Shida ya Kujifunza Akianza Shule

Kama mtoto amezaliwa na kuonekana mzima kwa nje, matatizo yanaweza kuanza kuonekana akianza shule ya msingi. Watoto waliopata athari za pombe wakiwa tumboni mara nyingi huwa na usikivu mdogo sana darasani, wanasahau haraka, na wanashindwa kufuata maelekezo rahisi ya walimu wao.

Pia, watoto hawa huwa na tabia ya ukorofi uliozidi (hyperactivity) na kushindwa kutulia sehemu moja. Wazazi na walimu hujikuta wakiwaadhibu watoto hawa wakidhani ni watukutu kwa makusudi, kumbe ni uharibifu wa mfumo wa ubongo uliotokea wakati mama akiwa mjamzito.

Hili linafanya familia kuingia gharama za ziada kutafuta shule maalum zinazohudumia watoto wenye mahitaji maalum, ambazo ada zake zinaweza kufika Sh milioni 1.5 au zaidi kwa mwaka. Yote haya ni matokeo ya maamuzi madogo ya kunywa pombe wakati wa matunzo ya mimba.

7. Kuongeza Hatari ya Kifo cha Ghafla cha Kichanga

Tafiti zinaonyesha kuwa watoto waliozaliwa na kina mama waliotumia kilevi wakati wa ujauzito wana asilimia kubwa sana ya kupata kifo cha ghafla wakiwa wamelala (SIDS). Mtoto anaweza kuwa mzima, unamnyonyesha na kumlaza vizuri, lakini ukiamka asubuhi unakuta amepoteza maisha bila ugonjwa wowote ule. Hili ni pigo zito ambalo hakuna mzazi anastahili kulipitia.

Makosa na Imani Potofu Kuhusu Pombe Wakati wa Ujauzito

Katika jamii zetu, kuna maneno mengi ya mtaani ambayo yamekuwa yakiwapotosha kina mama wajawazito. Mambo haya hufanywa kwa kutojua, lakini madhara yake ni ya kudumu kwa maisha ya mtoto. Hapa kuna makosa makubwa unayopaswa kuyaepuka:

• Kuamini kwamba kiasi kidogo sana ni salama: Watu wengi huambiwa "kunywa funda mbili tu hazina shida." Wataalamu wa sayansi ulimwenguni kote hawajawahi kupata kipimo cha pombe kinachoitwa salama kwa mjamzito. Funda moja linaweza kufanya uharibifu mkubwa wakati ubongo unaundwa.
• Kunywa pombe miezi ya mwisho tu: Baadhi ya wanawake huacha pombe miezi mitatu ya mwanzo, lakini tumbo likiwa kubwa wanaanza kunywa wakiamini mtoto ameshakamilika. Ukweli ni kwamba, ubongo wa mtoto unaendelea kukua na kujengeka mpaka siku anazaliwa.
• Kuficha siri unapoenda kliniki: Mama anapoulizwa na nesi kliniki kama anatumia kilevi, mara nyingi hukataa kwa kuogopa kugombezwa. Kuficha ukweli huu kunamfanya nesi ashindwe kukupa ushauri na vipimo maalum vya kufuatilia afya ya ini na moyo wa mwanao.
• Kufuata mikumbo ya marafiki: Ukiwa kwenye sherehe, marafiki wanaweza kukushinikiza unywe kinywaji kimoja ili kuonyesha ushirikiano. Mjamzito anapaswa kujifunza kusema hapana kwa ujasiri, kwani marafiki hao hawatakusaidia kulipa bili za hospitali mtoto wako akizaliwa na matatizo.
• Kutumia pombe kama njia ya kupunguza msongo wa mawazo: Ujauzito unaambatana na kuchoka na kubadilika kwa hisia. Badala ya kutumia kilevi kutuliza mawazo, ni bora kuzungumza na mwenza wako, kusikiliza muziki mzuri, au kutembea tembea jioni kupata hewa safi.

Hatua za Kufuata Kulinda Mimba Yako Kuanzia Leo

Uamuzi wa kulinda afya ya mtoto wako uko mikononi mwako, na inahitaji utayari wa kubadilisha mtindo wa maisha mara tu unapogundua kuwa wewe ni mjamzito. Hizi ni hatua nyepesi unazoweza kuanza kuzifanya kuanzia leo:

• Tafuta vinywaji mbadala vyenye afya: Kila unapojisikia hamu ya kunywa pombe, tengeneza juisi ya matunda halisi nyumbani kwako. Maembe, machungwa, na maparachichi yanapatikana kwa urahisi mitaani kwa bei ya kuanzia Sh 500. Vinywaji hivi vinakupa vitamini na kulinda majimaji ya mwili wako.
• Kaa mbali na mazingira ya vilabu na baa: Ikiwa ulikuwa na kawaida ya kupumzika kwenye baa na marafiki, badilisha utaratibu huo. Kwenda kwenye mazingira yenye watu wanaokunywa kutakupa vishawishi, na pia moshi wa sigara unaopatikana huko ni hatari sana kwa kichanga chako.
• Mshirikishe mwenza wako katika uamuzi wako: Mume au mpenzi wako anapaswa kukuunga mkono. Zungumza naye umweleze kwa nini umeacha pombe, na umuombe asilete vinywaji vyenye kilevi ndani ya nyumba katika kipindi hiki chote cha miezi tisa ili kukupa nguvu ya kuvumilia.
• Pata msaada wa karibu wa wataalamu: Kama unahisi umekuwa mtegemezi wa pombe na unashindwa kuacha kabisa hata baada ya kupata mimba, usione aibu. Nenda zahanati au kituo cha afya ukaombe ushauri kwa daktari. Wapo wataalamu wa saikolojia wanaoweza kukusaidia kuacha taratibu bila kuhatarisha afya yako.

Neno la Mwisho Kuhusu Ulinzi wa Mtoto Wako Tumboni

Kwa kumalizia, kujifunza juu ya madhara ya matumizi ya pombe kwa mama mjamzito ni zaidi ya kupata taarifa; ni kuamua kuchukua jukumu la kumlinda kiumbe asiyeweza kujitetea wala kujisemea. Mimba ni safari ya matumaini na baraka kubwa kwenye familia yoyote ile. Unapoamua kuweka pembeni glasi ya pombe kwa ajili ya mtoto wako, unafanya kitendo kikubwa sana cha upendo ambacho kitalipa sana siku mtoto wako atakapozaliwa akiwa na afya njema na akili timamu.

Kama kaka, dada au rafiki anayekutakia mema, ninakuomba uwe jasiri katika uamuzi wako. Puuza maneno ya mtaani, fuata ushauri wa kliniki, kula chakula bora, na unywe maji safi mengi. Pesa uliyokuwa unatumia kununua vinywaji, iweke kwenye kibubu kila siku; itakusaidia sana kununua nepi, nguo nzuri, na kulipia gharama za hospitali siku ya kujifungua. Nakutakia safari njema ya ujauzito na baraka tele katika malezi ya mwanao!