Madhara ya matumizi ya sukari nyingi kwa mama mjamzito: Ushauri

Madhara ya matumizi ya sukari nyingi kwa mama mjamzito ni matatizo mbalimbali ya kiafya yanayotokea pale mwanamke anapokula vyakula vyenye utamu uliopitiliza, hali inayosababisha ongezeko la hatari ya kupata kisukari cha mimba na mtoto kunenepa kupita kiasi. Mwili unaposhindwa kudhibiti kiasi kikubwa cha sukari kwenye damu, sumu hii na nishati iliyozidi huvuka kupitia kondo la nyuma na kumwathiri mtoto moja kwa moja. Wewe kama mama mtarajiwa, pengine unapitia changamoto ya kutamani sana vitu vitamu na baridi kila wakati. Lakini, ni muhimu sana kuelewa jambo hili mapema ili uweze kulinda afya yako na kumuepusha mwanao na matatizo ya baadaye.

Katika mitaa yetu ya Kitanzania, ni jambo la kawaida sana kuona wajawazito wakinywa soda nyingi, juisi za viwandani, au kuweka vijiko vitano vya sukari kwenye uji wa lishe asubuhi wakiamini wanaongeza nguvu. Wengine hushawishiwa na ndugu kwamba kula pipi au chokoleti kunasaidia kupunguza kichefuchefu. Basi hebu tukae pamoja barazani kama ndugu tukinywa maji safi ya asili. Nikufafanulie kwa lugha nyepesi kabisa kuhusu tahadhari hizi ili ukapate mtoto mwenye afya njema na usalama mkubwa wakati wa kujifungua.

Ukweli Kuhusu Madhara ya Matumizi ya Sukari Nyingi kwa Mjamzito

Mwili wako unapokuwa mjamzito unafanya kazi kwa mtindo tofauti sana na siku za kawaida. Unapoupa sukari nyingi kupita uwezo wake wa kuchakata, unauweka kwenye shinikizo kubwa. Wataalamu wa afya ya uzazi na lishe wamebainisha athari kuu zifuatazo unazopaswa kuziepuka.

1. Hatari ya Kupata Kisukari cha Mimba

Wakati wa ujauzito, mwili hutoa homoni nyingi zinazoweza kuzuia kichocheo cha insulini (dawa ya asili ya mwili inayorekebisha sukari) kufanya kazi yake vizuri. Unapokula keki, biskuti, au kunywa soda kila siku, unaulazimisha mwili kutengeneza insulini nyingi sana. Mwisho wa siku, mwili unachoka na kushindwa, jambo linalosababisha sukari kubaki kwenye damu na kukupa ugonjwa wa kisukari cha mimba.

Ugonjwa huu unakutaka uanze kuhudhuria kliniki mara kwa mara, kuchomwa sindano, na kufanya vipimo vya gharama. Ikiwa utashindwa kudhibiti hali hii, unaweza kujikuta unalazwa wodini kabla hata ya siku yako ya kujifungua haijafika, jambo ambalo litaongeza msongo wa mawazo kwako na kwa familia yako inayokutegemea.

2. Kujifungua Mtoto Mwenye Uzito Uliopitiliza

Sukari yote ya ziada unayokula haiishii kwenye damu yako pekee, bali inasafiri hadi kwa mtoto aliye tumboni. Mtoto anapopokea sukari hii nyingi, mwili wake unaigeuza kuwa mafuta. Hali hii inamfanya mtoto akue kwa kasi kubwa sana na kuzaliwa akiwa mnene kupita kiasi (zaidi ya kilo nne).

Wengi mitaani hufurahia kuona mtoto mnene, lakini kitabibu hii ni hatari kubwa. Mtoto mkubwa anashindwa kupita kwa urahisi kwenye njia ya uzazi. Hii inaweza kusababisha mwanamke kuchanika vibaya sana au mtoto kukwama mabega wakati wa kuzaliwa, hali inayohatarisha uhai wake kwa kumkosesha hewa safi.

Kuepuka hatari hizi, daktari anaweza kulazimika kukufanyia upasuaji. Upasuaji katika hospitali nyingi za mkoa au za binafsi hugharimu kati ya Sh 300,000 hadi Sh 1,000,000. Hii ni gharama kubwa sana ambayo inaweza kuingiza familia yako kwenye madeni makubwa, yote haya yakichangiwa na ulaji usio na kiasi wa vitu vitamu.

3. Kuongezeka kwa Presha ya Mimba

Ulaji wa sukari nyingi unachangia kwa kiasi kikubwa kuongezeka kwa uzito wa mama mjamzito kwa kasi isiyo ya kawaida. Unene huu uliopitiliza unalazimisha moyo wako kutumia nguvu nyingi kusukuma damu. Hatimaye, unajikuta unapata ugonjwa wa shinikizo la juu la damu (presha ya mimba), ambao ni chanzo kikuu cha kifafa cha mimba kinachoua wajawazito wengi nchini kwetu.

4. Uchovu wa Ghafla na Kukosa Nguvu

Wajawazito wengi hudhani kwamba kunywa juisi ya viwandani au kula chokoleti kutawapa nguvu za kufanya kazi za nyumbani au ofisini. Ni kweli sukari inakupa nguvu ya haraka sana kwa dakika chache za mwanzo. Lakini baada ya nusu saa, kiwango hicho cha sukari kinashuka kwa kasi ya ajabu.

Kushuka huku kwa ghafla kunakuacha ukiwa mchovu zaidi ya mwanzo, unahisi kizunguzungu, na unakosa nguvu za kunyanyua hata mguu wako. Mzunguko huu unakufanya utake kula tena sukari kila wakati, jambo ambalo linazidi kuiharibu afya yako na kukupa uvivu wa kufanya hata mazoezi mepesi ya kutembea jioni.

5. Uwezekano wa Mtoto Kupata Kitambi Baadaye

Madhara haya hayaishii siku ya kujifungua pekee. Tafiti za kisayansi zinaonyesha kuwa watoto waliozaliwa na kina mama waliokula sukari nyingi wakati wa ujauzito, wanakuwa kwenye hatari kubwa sana ya kupata ugonjwa wa kitambi na kisukari wakiwa watu wazima.

Vinasaba vya mtoto vinazoea mazingira ya sukari nyingi tangu akiwa tumboni. Unapomjengea msingi huu mbovu, unamwandalia maisha magumu ya kupambana na magonjwa ya lishe na presha katika umri wake wa ujana. Kama mama, una wajibu wa kumlinda mwanao tangu akiwa hatua ya uumbaji.

6. Mtoto Kuzaliwa na Upungufu wa Sukari

Hili ni jambo la kushangaza lakini ni kweli kabisa. Unapokula sukari nyingi, kongosho la mtoto wako nalo linaanza kutengeneza insulini nyingi sana ili kupambana na hiyo sukari anayoipokea kutoka kwako. Pindi anapozaliwa na kukatwa kitovu, chanzo chake kikuu cha sukari kinakatika ghafla.

Lakini mwili wake unakuwa bado unaendelea kutoa ile insulini nyingi. Hili linasababisha sukari ya mtoto kushuka ghafla na kufika kiwango cha hatari sana (hypoglycemia). Mtoto huyu atahitaji kuwekewa dripu ya maji ya sukari na kulazwa kwenye chumba maalum cha uangalizi wa watoto wachanga, jambo linaloleta hofu na maumivu makali kwa wazazi.

7. Kuongeza Kiungulia na Gesi Tumboni

Vyakula vyenye sukari nyingi za viwandani huongeza kiasi cha asidi kwenye tumbo lako la chakula. Kwa kuwa tayari ujauzito unakandamiza tumbo lako kwa juu, asidi hiyo inarudi kwa urahisi kifuani na kukusababishia kiungulia kikali kinachokukosesha usingizi. Pia, sukari inalisha bakteria wabaya tumboni, jambo linalosababisha tumbo kujaa gesi na kukupa shida ya kupata choo kigumu.

Hatua za Kwanza za Vitendo Unazoweza Kuchukua Kuanzia Leo

Kujua tatizo ni jambo zuri, lakini kubadilisha tabia ndio ushindi wenyewe. Hizi ni hatua nyepesi ambazo kila mjamzito anaweza kuzifuata ukiwa hapohapo nyumbani ili kupunguza kiasi cha sukari na kuokoa afya yake:

• Kula matunda ya asili badala ya juisi: Badala ya kutengeneza juisi ya maembe na kuiwekea sukari ya dukani, ni bora ule embe lako likiwa zima. Tunda zima linakupa nyuzinyuzi (fibers) zinazosaidia kusaga chakula na kuzuia sukari isiingie kwenye damu kwa kasi kubwa.
• Kunywa maji mengi ya kutosha: Mara nyingi tunapohisi kiu kikali, miili yetu hutudanganya tutamani kitu kitamu na cha baridi kama soda. Jenga tabia ya kubeba chupa ya maji safi ya kunywa popote uendapo. Maji yataondoa kiu yako na kukufanya ujisikie mweusi bila kalori za ziada.
• Punguza sukari kwenye chai na uji taratibu: Kama ulikuwa unaweka vijiko vinne vya sukari kwenye kikombe kimoja cha uji, anza kwa kuweka vijiko viwili kuanzia leo. Ndani ya wiki moja, ulimi wako utazoea ladha mpya na utaweza kunywa uji wenye sukari kidogo sana au usio na sukari kabisa.
• Kula vyakula vyenye nyuzinyuzi nyingi: Mbogamboga zetu za asili kama mchicha, kisamvu, majani ya maboga, na matembele ni dawa tosha. Vyakula hivi vinakufanya ujisikie umeshiba kwa muda mrefu, jambo linalozuia njaa ya mara kwa mara inayokushawishi kutafuta pipi au biskuti.
• Fanya mazoezi mepesi ya kutembea: Ikiwa daktari wako hajakukataza, tafuta muda wa kutembea kwa dakika ishirini kila jioni. Kutembea kunasaidia mwili wako kutumia sukari iliyopo kwenye damu kama nishati badala ya kuihifadhi kama mafuta, na hivyo kudhibiti hatari ya kisukari cha mimba.

Makosa ya Kawaida Ambayo Wengi Huyafanya na Namna ya Kujilinda

Kutokana na imani potofu za mitaani na maneno ya marafiki, wajawazito wengi hujikuta wanafanya makosa yanayowagharimu sana. Ili uwe salama, epuka kabisa mambo haya yafuatayo:

• Kufuata tamaa za mimba (cravings) bila kiasi: Ni kweli mimba inaamsha hamu kali ya kula vitu fulani. Lakini usitumie kisingizio hiki kula boksi zima la chokoleti au ice cream kila siku. Tumia kiasi chako cha akili kujidhibiti, onja kidogo tu na uache. Wewe ndiye unayeongoza mwili wako.
• Kudhani juisi za maboksi zinaongeza damu: Wanawake wengi wanaambiwa wanywe juisi nyekundu za viwandani ili kuongeza damu. Huu ni uongo mkubwa. Juisi hizi zina maji, rangi, na sukari tupu. Kama unataka kuongeza damu, kula nyama ya maini, maharage, dagaa, na mboga za majani kwa wingi.
• Kula sana vitu vitamu usiku kabla ya kulala: Kula keki au kunywa chai yenye sukari nyingi saa nne usiku kisha kwenda kulala ni hatari. Mwili hautumii nguvu yoyote usiku, hivyo sukari yote hiyo inakwenda kujenga mafuta na kukupa kiungulia kinachokukosesha usingizi mpaka asubuhi.
• Kutopima sukari unapoenda kliniki: Wengine wanaona uvivu au wanaogopa kuchomwa sindano ndogo ya kupima sukari (glucometer) wakienda zahanati. Usikwepe kipimo hiki. Kujua kiasi chako cha sukari mapema kunakupa nafasi ya kubadilisha lishe yako kabla ugonjwa haujakomaa na kumdhuru mtoto wako.

Tafakari ya Mwisho Kuhusu Lishe Yako na Hatua Zako

Kufahamu kwa undani madhara ya matumizi ya sukari nyingi kwa mama mjamzito ni alama kubwa ya ujasiri na upendo kwa mtoto unayemtarajia. Tumejifunza pamoja kwamba sukari iliyozidi inaleta ugonjwa wa kisukari cha mimba, inamnenepesha mtoto kupita kiasi, inaongeza hatari ya upasuaji, na inakupa uchovu usiokwisha. Furaha ya muda mfupi unayoipata ulimini inaleta maumivu ya muda mrefu kwenye chumba cha kujifungulia.

Kama kaka au mshauri anayekutakia mema na safari salama ya ujauzito, ninakusihi sana uanze kufanya mabadiliko chanya kuanzia mlo wako wa leo. Heshimu mwili wako kwa kuupa vyakula safi na vya asili. Punguza vinywaji vya viwandani na rudi kwenye matunda yetu mazuri yanayopatikana masokoni mwetu. Ustawi wa mtoto wako unategemea asilimia mia moja maamuzi unayoyafanya leo. Jipende, mlinde mwanao, na nakuombea upate mwisho mwema wenye afya na furaha isiyo na kifani!