Jinsi ya Kuanzisha Biashara ya Ufundi Mitambo na Kupata Faida

Jinsi ya kuanzisha biashara ya ufundi mitambo ni mchakato wa kutumia ujuzi wako wa kiufundi kufungua gereji au kampuni inayotengeneza mashine zilizoharibika kama vile jenereta, mashine za kusaga, na pampu za maji ili kujipatia kipato halali. Kazi hii ni nguzo muhimu sana katika jamii yetu kwa sababu inasaidia viwanda vidogo, wakulima, na wafanyabiashara kuendelea na uzalishaji bila kukwama pindi mashine zao zinapopata hitilafu. Wewe kama kijana mwenye kipaji cha ufundi, mhitimu wa vyuo vya ufundi stadi, au mjasiriamali unayetafuta fursa, huu ni uwanja mpana sana utakaokupa heshima na pesa za uhakika mtaani kwako.

Katika maisha yetu ya Kitanzania, kuanzia vijijini ambako wakulima wanatumia mashine za kumwagilia maji mashambani, hadi mijini kwenye viwanda vya kusindika vyakula na mashine za kusaga na kukoboa mahindi, mafundi mitambo ni watu wanaotafutwa sana. Tofauti na ufundi wa magari ya kawaida, ufundi wa mitambo mikubwa na midogo unalipa vizuri kwa sababu mafundi wake ni wachache na wanahitaji akili ya utulivu kufikiri. Basi, hebu tuchukulie kwamba tumekaa pamoja barazani tukinywa chai ya rangi na kupata upepo mwanana; nikushauri kwa lugha nyepesi mambo yote unayopaswa kuyafanya ili uanze mradi huu kwa mafanikio makubwa na kuepuka hasara za mapema.

Mambo ya Msingi ya Kuanzisha Biashara ya Ufundi Mitambo

Wataalamu wa uhandisi na mafundi wazoefu mitaani wanakubaliana kwamba, ili uweze kusimama imara na kuaminiwa na wateja wenye mashine za mamilioni, lazima ujenge msingi mzuri sana. Haya ni mambo unayopaswa kuyaweka sawa tangu mwanzo.

1. Chagua Aina ya Mitambo Unayotaka Kutengeneza

Kosa kubwa ambalo vijana wengi wanalifanya ni kutaka kutengeneza kila kitu kinachoharibika. Kwenye ulimwengu wa ufundi, huwezi kuwa mtaalamu wa kila mashine. Kuna jenereta za umeme, kuna mashine za kuchomelea vyuma (welding machines), na kuna mashine za viwandani za kufungasha bidhaa. Chagua eneo moja ambalo unalimudu vizuri sana, kwa mfano kuwa fundi wa mashine za kusaga na pampu za maji pekee. Ukiwa mtaalamu wa eneo moja, utajulikana haraka na wateja watakuamini zaidi kuliko yule anayebahatisha kila kitu.

2. Pata Mafunzo Sahihi na Uzoefu wa Kazi

Kutengeneza mashine ya mtu yenye thamani ya Sh milioni 15 sio jambo la kutumia hisia. Unahitaji mafunzo halisi. Unaweza kujiunga na vyuo vya ufundi stadi vilivyopo mikoani kusomea ufundi makanika au umeme wa viwandani kwa miezi michache. Vyuo hivi vinakupa cheti kinachotambulika na serikali ambacho kitakusaidia baadaye unapoomba kandarasi (tenda) kwenye makampuni makubwa.

Kama huna ada ya kwenda chuoni, usiogope. Njia nyingine nzuri ni kwenda kujitolea kama msaidizi (kibarua) kwa fundi mzoefu anayeheshimika mtaani kwako. Kwa kumsaidia kubeba vifaa na kusafisha vipuri, utajifunza kwa vitendo namna ya kufungua injini, kubadilisha mikanda (belts), na kutambua sauti ya mashine iliyoharibika. Uzoefu wa mtaani mara nyingi unakupa mbinu za haraka za kutatua changamoto ambazo hazifundishwi darasani.

3. Tafuta Mtaji wa Kununua Vifaa vya Kazi

Biashara ya ufundi haihitaji uwe na mamilioni ya pesa kwenye akaunti, inahitaji uwe na vifaa sahihi (tools). Kifaa ndio heshima ya fundi. Unahitaji mtaji wa kuanzia Sh 300,000 hadi Sh 800,000 ili kununua seti kamili ya spana (spanners) zilizo imara, nyundo za saizi mbalimbali, mashine ndogo ya kukatia chuma (grinder), na kifaa cha kupimia umeme (multimeter) kama utashughulika na mitambo ya umeme.

Ni bora ununue vifaa vya bei kubwa kidogo lakini vilivyo imara kuliko kununua spana za bei rahisi ambazo zinavunjika au kuharibu nati za wateja unapokaza. Mteja akiona umekuja na begi zuri lenye vifaa safi na vilivyopangiliwa, anakuona wewe ni mtaalamu wa kiwango cha juu hata kabla hujaanza kufanya kazi yake.

Kwa kuanzia, huhitaji hata kukodi fremu ya ofisi. Unaweza kufanya kazi kama fundi wa kutembea (mobile mechanic). Mteja akikupigia simu, unachukua begi lako la vifaa, unapanda bodaboda au daladala, na kumfuata kwenye kiwanda chake au shamba lake. Hii inaokoa pesa ya kodi ya pango na kukuruhusu kujenga mtaji wako taratibu.

4. Kusajili Ofisi Yako Kiserikali

Wakati biashara inapoanza kukua na unataka kuhudumia mashule, hospitali, au viwanda vidogo, wateja hawa watakuuliza nyaraka za ofisi yako. Nenda ofisi za mamlaka ya mapato upate namba ya utambulisho wa mlipakodi (TIN). Kisha nenda ofisi ya serikali ya mtaa kulipia leseni ya biashara. Kuwa na nyaraka hizi kunakupa ujasiri wa kuomba kazi kubwa na inakutofautisha na mafundi wa vijiweni wasiotambulika kisheria.

5. Eneo Sahihi la Kufungulia Gereji Yako

Siku utakapopata uwezo wa kukodi eneo rasmi, tafuta mahali ambapo pako karibu na wateja wako wakuu. Kwa mfano, kama unatengeneza mashine za kusaga, fungua gereji yako karibu na masoko makubwa au kwenye maeneo ya uswahilini yenye mashine nyingi za unga. Ukiwa karibu nao, ni rahisi wao kukuletea injini zao nzito bila kutumia gharama kubwa za usafiri.

Pia, eneo lako lazima liwe na usalama wa kutosha. Mitambo ya wateja inagharimu pesa nyingi sana, hivyo gereji yako inapaswa kuwa na milango imara na walinzi wa uhakika nyakati za usiku kuzuia wezi wasivunje na kuiba mali za watu uliyokabidhiwa.

6. Kuweka Bei Sahihi za Ufundi Wako

Kupanga bei ya ufundi (labour charge) kunahitaji hekima. Usipange bei kubwa sana ya kuwakamua wateja kiasi cha kuwafukuza, lakini pia usijishushe thamani mpaka ukashindwa hata kununua sabuni ya kuogea. Angalia ugumu wa kazi, muda utakaotumia, na gharama za usafiri wako. Waeleze wateja wako kwa uwazi gharama za vipuri (spare parts) zinazohitajika, kisha utenganishe na pesa yako ya ufundi ili waone uaminifu wako.

7. Kuunda Uhusiano na Maduka ya Vipuri (Spares)

Fundi mzuri ni yule anayejua wapi pa kupata vipuri halisi (original spares). Jenga urafiki na wamiliki wa maduka makubwa ya kuuza vifaa vya mitambo mjini kwako. Mteja anapotaka kubadilisha kifaa kama beringi (bearings) au mkanda wa mashine (v-belt), unamwelekeza kwenye duka unaloaminika au unamnunulia wewe mwenyewe.

Kuwa mwangalifu sana usitumie vipuri feki kwa lengo la kupata faida kubwa ya juu kwa juu. Kifaa feki kikiharibika ndani ya siku mbili, mteja hatamlaumu muuza duka, bali atakulaumu wewe fundi na hatakupa tena kazi. Linda jina lako kwa kutumia vifaa bora pekee.

8. Kutunza Usalama Wako na Wateja Kazini

Kufanya kazi na mitambo mikubwa kunaambatana na hatari nyingi za kuumia. Mashine inaweza kukata kidole, upepo wa kompresa unaweza kupasua jicho, au umeme unaweza kukupiga. Wekeza pesa kununua vifaa vya kujilinda (PPE) kama vile viatu vigumu vya kazi (safety boots), miwani ya kuzuia cheche za vyuma, na nguo nzuri za kazi (overall) zisizobana wala kulegea sana.

Unapofika eneo la kazi, hakikisha umekata umeme wote kwenye mashine kabla hujaingiza mikono yako kuifungua. Weka alama za onyo ili mtu mwingine asije akawasha mashine kwa bahati mbaya ukiwa unafanya matengenezo.

Mbali na usalama wako, hakikisha unaliacha eneo la mteja likiwa safi. Fundi anayemaliza kutengeneza mashine kisha akafuta mafuta yaliyomwagika chini na kukusanya taka zote, huonekana mstaarabu na anapendwa sana na wateja wote. Usafi ni sehemu ya ufundi bora.

Hatua Rahisi za Kuanza Kazi Yako Kuanzia Leo

Kama umepata hamasa na unataka kuanza safari hii ya ufundi, usisubiri mpaka mwaka mpya uanze. Hizi ni hatua nyepesi za kiutendaji unazoweza kuzifanya kuanzia leo hii ukiwa mtaani kwako:

• Fanya mazoezi kwenye mashine mbovu nyumbani: Kama kuna jenereta mbovu la zamani nyumbani au kwa jirani, liombe ulifungue na kulichunguza. Kujifunza kwa kufanya makosa kwenye vitu visivyotumika kunakupa ujasiri wa kushika mali za watu.
• Anza kununua vifaa kidogo kidogo: Hata kama una Sh 20,000 tu mfukoni, nenda kanunue bisibisi (screwdrivers) mbili nzuri. Wiki ijayo nunua nyundo. Ndani ya miezi miwili utashangaa umekamilisha begi lako la kazi bila kuomba mkopo.
• Tengeneza kadi za mawasiliano (Business Cards): Tumia Sh 10,000 kwenye maduka ya kuchapisha karatasi mtaani kutengeneza kadi ndogo zinazoonyesha jina lako, aina ya mitambo unayotengeneza, na namba yako ya simu. Kadi inakufanya uonekane mtu anayejitambua.
• Tembelea wenye mashine kujitambulisha: Tembea kwenye viwanda vya kusaga unga, au mashamba yanayotumia pampu za maji. Wasalimie wamiliki kwa heshima, wape kadi yako, na uwaambie unapatikana karibu kwa dharura yoyote ya kiufundi usiku au mchana.
• Tunza kumbukumbu za wateja kwenye simu: Mteja akikupigia simu mara moja, ihifadhi namba yake vizuri pamoja na jina la eneo lake. Baada ya wiki mbili, mpigie simu kumuuliza kama ile mashine uliyotengeneza inaendelea kufanya kazi vizuri. Kujali huku kutamfanya awe mteja wako wa maisha.

Makosa Yanayoangusha Mafundi Wengi Mitaani

Licha ya kuwa ufundi unalipa vizuri, kuna mafundi wengi wamebaki masikini na kukosa wateja kwa sababu ya tabia zao wenyewe. Wataalamu wa biashara wanaonya sana dhidi ya makosa haya yafuatayo:

• Kuiba vipuri vizuri vya wateja: Baadhi ya mafundi wasio waaminifu hufungua kifaa kizima cha mteja (original part) na kukiweka mfukoni kisha wanamfungia kifaa feki. Mteja akigundua wizi huu, atakutangaza vibaya mtaa mzima na hakuna mtu atayekupa kazi tena. Uaminifu ni mtaji wako mkuu.
• Kwenda kazini ukiwa umelewa pombe: Kufika kwenye kiwanda cha mteja asubuhi huku unanuka harufu ya pombe ni kujidhalilisha wewe mwenyewe na ufundi wako. Pombe inakupunguzia umakini, na unaweza kusababisha mashine ilipuke au ukaumia vibaya sana wewe mwenyewe.
• Kutoa ahadi za uongo za muda (Sijamaliza kazi): Mteja anakutegemea umalize kutengeneza jenereta yake saa sita mchana ili aendelee na biashara yake. Ukimwambia utamaliza saa sita, kisha ukaingia mitini na kuzima simu mpaka kesho yake, unamwingiza hasara kubwa sana. Kuwa mkweli kuhusu muda unaohitaji kumaliza kazi.
• Kutumia lugha chafu kwa wateja: Mteja anapokuuliza maswali mengi kwa sababu hajui ufundi, usimfokee wala kumdharau. Tumia lugha ya staha kumwelewesha tatizo lipo wapi na unalitatua vipi. Ukarimu huvuta wateja wengi wenye hela zao.
• Kukataa kujifunza teknolojia mpya: Mitambo inabadilika kila siku. Mashine za zamani hazifanani na za sasa zenye mifumo ya kompyuta. Kama hutaki kusoma na kuuliza wenzako kuhusu mashine mpya, utapitwa na wakati na kukosa soko kabisa.

Neno la Mwisho Kuhusu Safari Yako ya Ufundi

Kujifunza kiundani jinsi ya kuanzisha biashara ya ufundi mitambo ni hatua kubwa sana kuelekea kwenye uhuru wako wa kiuchumi. Tumeona kwamba kazi hii haihitaji uvae suti na tai, bali inahitaji akili ya utatuzi wa matatizo, uaminifu usiotiliwa shaka, vifaa imara, na uwezo wa kuwasaidia wateja kwa wakati ili wasisimamishe uzalishaji kwenye miradi yao. Kila mashine inayorindima na kufanya kazi vizuri baada ya kuigusa na mikono yako, ni sifa na tangazo kubwa linalokujengea heshima kwenye jamii.

Kama kaka au mshauri anayetamani sana kukuona unafanikiwa, nakuhimiza uanze kwa udogo kuanzia leo. Tumia ujuzi ulioupata darasani au mtaani kwa kujiamini. Usione aibu kuchafuka mikono na mafuta (oil chafu), kwa sababu mafuta hayo ndiyo yanayoleta chakula kizuri mezani kwako na kusomesha watoto wako. Linda heshima yako, fanya kazi kwa bidii, mtangulize Mungu, na utaona jinsi jina lako litakavyokuwa kubwa mji mzima kama fundi anayetegemewa. Mungu abariki kazi ya mikono yako na akupe wateja wengi watakaokuletea mafanikio makubwa!