Jinsi ya Kuanzisha Biashara ya M-Pesa Mtaani Kwa Faida

Jinsi ya kuanzisha biashara ya M-Pesa ni utaratibu wa kufungua ofisi au duka dogo kama wakala rasmi kwa ajili ya kuwasaidia wananchi kuweka pesa kwenye simu zao na kutoa pesa taslimu mkononi. Huduma hii imekuwa mkombozi mkubwa sana kwa maisha ya Watanzania, kwani inarahisisha mzunguko wa fedha bila watu kulazimika kwenda kwenye mabenki makubwa yaliyopo mjini. Wewe kama kijana mtafutaji, mstaafu, au mjasiriamali unayetaka chanzo cha pili cha mapato, unaweza kutumia fursa hii kujiingizia faida ya uhakika kila siku kutokana na kamisheni (faida ya ujira) inayotolewa na kampuni za simu.

Katika mitaa yetu mingi hapa nchini, kuanzia kwenye vituo vya daladala, masokoni, mpaka kwenye vichochoro vya uswahilini, mawakala wa fedha mtandaoni ni watu muhimu sana. Utawaona waendesha bodaboda wakiweka akiba yao ya jioni, au mama ntilie akituma hela ya matumizi kwa wazazi wake kule kijijini. Mahitaji ni makubwa sana, lakini kuanza kunahitaji maarifa, uaminifu, na nidhamu ya hali ya juu. Basi, hebu tuchukulie kwamba tumekaa barazani tukinywa chai ya rangi kwa utulivu. Nikuelekeze hatua kwa hatua kwa lugha nyepesi kabisa, ili uanze mradi huu kwa usalama na uepuke hasara zinazowakuta wengi.

Hatua Muhimu Katika Jinsi ya Kuanzisha Biashara ya M-Pesa

Kufungua uwakala sio sawa na kufungua genge la nyanya ambapo unaweza kununua mzigo asubuhi na kuanza kuuza. Hii ni biashara inayohusika na fedha za watu, hivyo ina taratibu zake maalum. Wataalamu wa biashara na mawakala wazoefu wanashauri ufuate mpangilio huu ili usikwame njiani.

1. Kutafuta Mtaji Sahihi wa Kuanzia Kazi

Biashara hii inahitaji aina mbili za mtaji; pesa taslimu unayokaa nayo mkononi (cash) na pesa inayokuwa ndani ya simu ambayo kitaalamu inaitwa salio la mtandaoni (float). Mteja akija kutuma hela, anakupa pesa taslimu, na wewe unamrushia salio kutoka kwenye simu yako. Akija kutoa hela, anakutumia salio kwenye simu, na wewe unampa pesa taslimu kutoka kwenye droo yako.

Ili mzunguko wako usiwe unakata kila mara, unashauriwa kuanza na mtaji wa angalau Sh 500,000 hadi Sh milioni 1. Kwa mfano, unaweza kuweka Sh 500,000 kama pesa ya mkononi, na Sh 500,000 kama salio kwenye simu yako ya uwakala. Kadiri wateja wanavyozidi kuja, utaona mtaji unahamahama kati ya simu na droo yako. Ni vizuri kuanza kulingana na uwezo wa mfuko wako, lakini mtaji ukiwa mdogo sana wa kama Sh 100,000, utajikuta unakosa wateja wakubwa wanaotaka kutoa kiasi kikubwa cha pesa.

2. Kuchagua Eneo Lenye Wateja Wengi na Salama

Fedha hufuata mkusanyiko wa watu. Tafuta eneo ambalo lina mzunguko mkubwa wa wapita njia. Maeneo mazuri ya kufungua kibanda chako ni karibu na soko, kwenye vijiwe vya bodaboda, karibu na vyuo, au kwenye vituo vikubwa vya mabasi na daladala. Watu wengi wakiwa safarini au sokoni huhitaji kutoa pesa kwa ajili ya manunuzi ya haraka.

3. Kukamilisha Nyaraka za Usajili wa Serikali

Kwa kuwa unahusika na miamala ya kifedha, sheria za nchi zinahitaji utambulisho kamili. Jambo la kwanza na la lazima kabisa ni kuwa na Kitambulisho cha Taifa (NIDA). Bila namba ya NIDA, kampuni za simu haziwezi kukusajili kama wakala kwa sababu wanahitaji kujua ni nani anashikilia hela za wananchi.

Pili, utahitaji kwenda ofisi za Mamlaka ya Mapato (TRA) ili kupata Namba ya Utambulisho wa Mlipakodi (TIN). Kimsingi, utaomba TIN namba kwa ajili ya biashara ndogo. Mchakato huu ni wa bure na unaweza kufanyika mtandaoni au kwa kutembelea ofisi zao zilizo karibu nawe.

Tatu, nenda ofisi ya serikali ya mtaa wako au halmashauri ili upate leseni ya biashara. Utalipa ushuru mdogo kulingana na sheria za eneo lako. Ukiwa na nyaraka hizi zote, utakuwa unafanya kazi kwa kujiamini bila hofu ya kufungiwa ofisi na mgambo wa jiji au maafisa wa biashara.

4. Kuomba Laini ya Uwakala (Till Number)

Baada ya kukamilisha makaratasi yako, sasa ni wakati wa kwenda kwenye duka kubwa la Vodacom lililopo mkoani au wilayani kwako. Utawapa nyaraka zako na kuomba laini ya uwakala wa M-Pesa. Laini hii ni tofauti na laini zetu za kawaida za kupigia simu; hii imeundwa maalum kwa ajili ya kupokea na kutuma miamala ya kibiashara pekee.

Kama njia ya kwenda ofisi kuu ni ndefu au ngumu, unaweza kutafuta mawakala wakuu (super dealers) wanaopatikana mitaani. Hawa ni wafanyabiashara wakubwa waliopewa mamlaka ya kugawa laini za uwakala kwa watu wa chini. Hakikisha unafanya kazi na wakala mkuu anayeaminika ili asije akakata kamisheni yako bila sababu za msingi mwisho wa mwezi.

5. Kuongeza Mitandao Mingine ya Simu Eneoni

Ingawa lengo lako linaweza kuwa m-pesa pekee kwa kuanzia, mitaani kwetu wateja wanatumia mitandao tofauti tofauti. Ili usikose wateja, ni busara sana kuongeza laini za Tigo Pesa, Airtel Money, na Halopesa. Mteja akija kutoa hela ya Tigo na akakukosa, kesho hatakuja tena hata kama anataka kutoa mtandao mwingine. Kuwa ofisi inayotoa huduma zote kunajenga uaminifu mkubwa sana kwa wateja.

6. Kuwa na Daftari la Kuweka Kumbukumbu za Wateja

Hili ni jambo linalopuuzwa na vijana wengi sana mtaani, lakini linaokoa maisha na biashara yako. Nunua kitabu kikubwa chenye mistari, na utengeneze utaratibu wa kila mteja anayetoa au kuweka pesa kuandika jina lake, namba ya simu, kiasi alichotoa, na kuweka saini yake.

Daftari hili linakusaidia pindi mteja anaporudi na kudai kwamba hakupokea pesa, au kama umetuma hela kimakosa. Unapomwonyesha saini yake aliyoweka, inamaliza ubishi wote. Pia, inakusaidia wewe mjasiriamali kupiga hesabu zako jioni ili kujua kama umepata faida au kuna hela imepotea kimakosa.

7. Kujifunza Mbinu za Kujilinda na Matapeli wa Mtandaoni

Biashara ya miamala ina maadui wengi sana ambao ni matapeli (vikoba hewa na wajanja wa mjini). Utapokea simu kutoka kwa watu wanaojifanya ni wafanyakazi wa kampuni ya simu, wakidai wanataka kuboresha mfumo wako au wanakutisha kwamba laini yako itafungwa. Lengo lao ni kutaka uwatajie namba yako ya siri (PIN) ili wakuibie salio lako lote.

Kumbuka sheria ya kwanza ya uwakala: Kampuni ya simu haiwezi kukupigia simu kukuomba namba yako ya siri, kwa sababu wao ndio waliokupa hiyo namba. Ukipokea simu ya namna hiyo, kata mara moja.

Pia, kuwa makini na wateja wanaokuja na hela bandia. Nunua mashine ndogo ya kupima noti, au jifunze kuzikagua kwa kutumia mwanga na vidole vyako. Mteja anapokupa noti za elfu kumi kumi nyingi, zisikague kwa haraka kwa sababu ukiingiza hela bandia kwenye droo yako, hasara inakuwa ni ya kwako wewe peke yako na hakuna atakayekufidia.

Makosa ya Kawaida Kwenye Uwaka wa M-Pesa na Namna ya Kujilinda

Kama ilivyo biashara nyingine, kuna mitego ambayo huwaponza wajasiriamali wengi na kujikuta wanafunga ofisi ndani ya mwezi mmoja. Ili ulinde mtaji wako, epuka kabisa makosa haya ambayo ni ya kawaida mtaani:

• Kutoa hela kabla ya kusoma ujumbe halisi wa simu: Mteja anaweza kukutumia ujumbe mfupi (SMS) wa kutengeneza (feki) unaoonyesha amekutumia hela. Kosa ni kumpa pesa mkononi kwa kusoma ujumbe wa kwenye simu yake. Soma ujumbe ulioingia kwenye simu YAKO ya uwakala, na uhakiki salio kwanza kabla ya kutoa cash.
• Kumuachia kijana asiye mwaminifu aisimamie ofisi: Wengi huajiri vijana wadogo ambao hawana uzoefu au dhamana yoyote. Kijana huyu akifanya kosa au akiiba mtaji wako, utashindwa kumpata. Kama unaajiri msaidizi, hakikisha umemjua vizuri, unawajua wazazi wake, na umemfundisha vizuri kazi.
• Kutokagua vitambulisho vya wanaotoa pesa kubwa: Mteja anapotaka kutoa kiasi kikubwa sana cha pesa (kwa mfano Sh milioni moja), sheria inakutaka uchukue namba yake ya kitambulisho (NIDA au Kura). Ukiacha kufanya hivi, ikatokea hizo ni hela za wizi mtaani, polisi watakuja kukuuliza wewe uliyemhudumia bila kufuata utaratibu.
• Kutengeneza mazingira yasiyo salama usiku: Kukaa ofisini mpaka saa tano usiku kwenye eneo lenye giza tupu ni kujihatarishia maisha na mtaji wako. Vibaka wanajua mawakala wanakaa na pesa nyingi. Funga ofisi muda muafaka jua linapozama, au uwe na walinzi wa kutosha.
• Kuchanganya mtaji wa biashara na matumizi ya nyumbani: Hili ni kosa linaloua biashara nyingi sana. Kuchukua Sh 10,000 ya mtaji ukanunue nyama na mchele eti utarudisha kesho. Mwisho wa wiki utajikuta salio limekata na huna cash ya kuendeleza mzunguko wako. Tenga faida, na mtaji ubaki salama.

Hatua za Kwanza za Vitendo Unazoweza Kuchukua Kuanzia Leo

Sio lazima usubiri mpaka uwe na mamilioni ndio uanze maandalizi. Hizi ni hatua nyepesi na za vitendo unazoweza kuzichukua kuanzia leo hii hapo ulipo ili kujenga msingi wako:

• Kusanya nyaraka zako zote muhimu sehemu moja: Tafuta kitambulisho chako cha NIDA, barua ya utambulisho wa serikali ya mtaa, na upige picha (passport size). Kuviweka vitu hivi tayari kwenye bahasha itakupa kasi siku utakapopata mtaji.
• Fanya utafiti wa eneo unalotaka kufungua: Tembea kwenye mtaa wako asubuhi na jioni. Angalia wateja wengi wanapitia njia gani. Angalia pia kama kuna mawakala wengine karibu na uchunguze wanakosea wapi ili wewe uje na huduma nzuri zaidi yao (kama vile kuwa na lugha nzuri na uwazi).
• Uliza mawakala wazoefu wanaopatikana jirani: Usiogope kuuliza. Mfuate wakala unayemwona anafanya vizuri, msalimie kwa heshima na umuombe ushauri. Wengi watakuambia ukweli kuhusu changamoto za faida, kamisheni, na jinsi wanavyokabiliana na wezi wa mtandaoni.
• Anza kuweka akiba kwenye kibubu chako: Kama mtaji wako bado haujakamilika, fungua kibubu chako leo. Kuweka Sh 5,000 au Sh 10,000 kila siku kutakufikisha kwenye lile lengo la mtaji wako wa kuanzia bila kujiumiza. Ndoto inatimia pale unapoamua kuanza kwa matendo.

Neno la Mwisho Kuhusu Safari Yako ya Wakala wa M-Pesa

Kujifunza kwa ufasaha jinsi ya kuanzisha biashara ya M-Pesa na kusimamia mzunguko wa fedha ni uamuzi makini unaoonyesha nia yako thabiti ya kujitegemea kiuchumi. Tumeona kwa undani kwamba mradi huu hauhitaji digrii ya chuo kikuu, bali unahitaji mtaji rafiki, eneo lenye uhai, uvumilivu wa kuhudumia wateja, na uaminifu mkubwa sana wa kutunza pesa za watu bila kufanya udanganyifu. Uaminifu wako ndio tangazo lako kubwa ambalo litawafanya wateja wavuke mawakala watatu na kuja kutoa hela kwenye kibanda chako.

Kama ndugu anayekutakia maendeleo makubwa, ninakuhimiza utoe hofu na ufanyie kazi maarifa haya kuanzia leo. Matapeli wapo, ni kweli, lakini wewe una akili na sasa una maarifa ya kuwadhibiti kwa kusoma ujumbe halisi na kutotaja namba yako ya siri kwa mtu yeyote. Tenga faida yako vizuri, fanya kazi kwa bidii, tabasamu unapopokea wateja wako, na Mungu atabariki mikono yako ifanikiwe. Kila la kheri katika ufunguzi wa ofisi yako mpya ya uwakala!