Dalili za candidiasis kwa mwanaume, ingawa mara nyingi huhusishwa zaidi na wanawake, ni hali halisi inayoweza kuathiri wanaume na kusababisha usumbufu mkubwa na wakati mwingine matatizo makubwa zaidi ya kiafya yasipodhibitiwa ipasavyo. Candidiasis ni maambukizi yanayosababishwa na ukuaji wa kupita kiasi wa aina ya fangasi (yeast) iitwayo Candida, ambayo kwa kawaida huishi kwa kiasi kidogo kwenye ngozi, kinywani, kwenye njia ya chakula, na kwenye sehemu za siri bila kusababisha madhara. Hata hivyo, mazingira fulani yanapobadilika na kuruhusu fangasi hawa kuzaliana kupita kiasi, ndipo maambukizi hutokea. Kuelewa dalili hizi kwa kina ni muhimu kwa mwanaume kutafuta matibabu sahihi na kuzuia kujirudia kwa maambukizi haya.
Candidiasis ya Sehemu za Siri kwa Mwanaume (Penile Candidiasis/Male Genital Thrush)
Hii ndiyo aina ya candidiasis inayowapata wanaume mara nyingi zaidi kwenye maeneo yao ya uzazi na huleta dalili mahususi.
1. Muwasho Mkali na Kuhisi Kuwaka Moto Kwenye Uume
Moja ya dalili za candidiasis kwa mwanaume zinazotambulika kwa urahisi na kusumbua sana ni muwasho mkali unaoweza kuwa wa kuendelea au wa kuja na kuondoka kwenye kichwa cha uume (glans) na/au kwenye govi (foreskin) kwa wale ambao hawajatahiriwa. Muwasho huu unaweza kuwa mkali kiasi cha kumfanya mtu ajikune mara kwa mara, jambo linaloweza kuzidisha tatizo kwa kusababisha michubuko na maambukizi ya bakteria. Pamoja na muwasho, kunaweza kuwa na hisia ya kuwaka moto au maumivu makali, hasa wakati wa kukojoa au wakati wa kujamiiana.
2. Uwekundu na Uvimbe wa Kichwa cha Uume na Govi
Maambukizi ya Candida husababisha mwitikio wa uvimbe (inflammation) kwenye ngozi. Hii inaweza kudhihirika kama uwekundu unaoonekana wazi kwenye kichwa cha uume na kwenye sehemu ya ndani ya govi. Ngozi inaweza pia kuvimba kidogo, kuonekana inang'aa isivyo kawaida, na kuwa laini sana au yenye uchungu inapoguswa. Hali hii ya uvimbe wa kichwa cha uume huitwa kitaalamu balanitis, na candidiasis ni moja ya sababu zake za kawaida.
3. Vipele Vidogo Vyekundu au Madoa Meupe Kwenye Uume
Ngozi ya uume, hasa kwenye kichwa chake na chini ya govi, inaweza kuonyesha uwepo wa vipele vidogo vidogo vyekundu ambavyo vinaweza kuwasha au la. Wakati mwingine, badala ya vipele, kunaweza kuwa na madoa meupe, yaliyotapakaa, yanayofanana na jibini iliyoganda (cottage cheese-like patches) ambayo yanaweza kufutika, ingawa kufanya hivyo kunaweza kuacha eneo hilo likiwa jekundu na lenye maumivu zaidi. Mkusanyiko huu mweupe ni mkusanyiko wa fangasi wa Candida.
4. Kutokwa na Majimaji Meupe Mazito Chini ya Govi
Kwa wanaume ambao hawajatahiriwa, dalili za candidiasis zinaweza kujumuisha kutokwa na majimaji meupe, yenye harufu hafifu ya kama chachu au mkate mbichi, na yaliyoganda kama mgando wa maziwa, yanayojikusanya chini ya govi. Majimaji haya ni mkusanyiko wa seli za fangasi na seli za ngozi zilizokufa. Usafi usiofaa chini ya govi unaweza kuchangia kuzaliana kwa Candida na kutokea kwa dalili hii.
5. Maumivu Wakati wa Kukojoa
Ingawa si dalili ya kawaida kama ilivyo kwenye maambukizi ya njia ya mkojo (UTI), baadhi ya wanaume wenye candidiasis ya sehemu za siri wanaweza kupata maumivu, muwasho, au hisia ya kuwaka moto wakati wa kukojoa. Hii hutokea hasa ikiwa mdomo wa njia ya mkojo (urethral meatus) umepata uvimbe au muwasho kutokana na maambukizi ya fangasi yaliyosambaa.
6. Maumivu Wakati wa Kujamiiana
Uvimbe, uwekundu, muwasho, na ukavu unaoweza kusababishwa na candidiasis kwenye uume unaweza kufanya tendo la ndoa kuwa lenye maumivu na lisilo la raha. Ngozi iliyoathirika inaweza kuwa nyeti sana na msuguano wakati wa kujamiiana unaweza kuzidisha maumivu na hata kusababisha michubuko midogo.
7. Ngozi Kavu, Iliyopasuka, na Kujikunja Kwenye Uume
Katika baadhi ya visa vya candidiasis ya muda mrefu au kali, ngozi ya uume inaweza kuwa kavu sana, kuanza kupasuka-pasuka, au hata kumenyeka na kujikunja. Hii inaweza kusababisha usumbufu zaidi na kuongeza hatari ya maambukizi mengine ya sekondari ya bakteria.
Candidiasis ya Kinywa kwa Mwanaume (Oral Thrush/Oropharyngeal Candidiasis)
Ingawa inajulikana zaidi kwa watoto wachanga na watu wenye kinga dhaifu, wanaume pia wanaweza kupata candidiasis kinywani.
1. Madoa Meupe Kama Mgando wa Maziwa Kinywani
Dalili kuu ya candidiasis ya kinywa ni kuonekana kwa madoa au mabaka meupe, yaliyoinuka kidogo, yanayofanana na mgando wa maziwa au jibini kwenye ulimi, sehemu za ndani za mashavu, kaakaa laini, fizi, au hata kwenye koo. Madoa haya yanaweza kuwa na maumivu na yanaweza kuvuja damu kidogo yakikwaruzwa au kujaribu kuondolewa.
2. Maumivu na Hisia ya Kuwaka Moto Kinywani
Eneo la kinywa lililoathirika linaweza kuwa na maumivu, hisia ya kuwaka moto, au usumbufu unaoweza kufanya kula na kumeza kuwa kugumu. Ulimi unaweza kuhisi kama umevimba au una ukakasi.
3. Kupoteza Ladha au Kuwa na Ladha Mbaya Kinywani
Maambukizi ya Candida kinywani yanaweza kuathiri uwezo wa kuonja chakula ipasavyo, na kusababisha kupungua kwa ladha au hata kupotea kabisa kwa ladha. Wengine wanaweza kulalamika kuwa na ladha ya metali au ladha mbaya isiyoeleweka kinywani.
4. Uwekundu na Kupasuka Kwenye Kona za Mdomo
Candidiasis inaweza pia kusababisha uvimbe, uwekundu, na kupasuka kwa ngozi kwenye kona za mdomo, hali inayojulikana kama angular cheilitis. Hii inaweza kuwa na maumivu na kufanya kufungua mdomo kuwa kugumu.
Candidiasis ya Ngozi kwa Mwanaume (Cutaneous Candidiasis)
Candida inaweza pia kuathiri maeneo mengine ya ngozi, hasa yale yenye unyevu na joto.
1. Vipele Vyekundu Vinavyowasha Kwenye Mikunjo ya Ngozi
Maeneo kama vile kwapani, mapajani (hasa sehemu ya ndani ya mapaja na eneo la haja kubwa), chini ya tumbo (kwa wanaume wanene), na kati ya vidole vya miguu yanaweza kupata vipele vyekundu vinavyowasha sana. Vipele hivi vinaweza kuwa na kingo zilizoinuka na wakati mwingine vinaweza kuwa na vidonda vidogo vilivyojaa usaha (pustules) pembezoni mwake.
2. Ngozi Kuwa na Unyevu na Kuhisi Kama Imeoza
Kwenye maeneo yenye unyevu mwingi, ngozi iliyoathirika na Candida inaweza kuonekana kama imelowana sana, kuwa laini mno na rahisi kuchubuka (macerated). Hii huongeza hatari ya maambukizi ya bakteria.
Candidiasis ya Mfumo Mzima (Invasive/Systemic Candidiasis)
Hii ni aina nadra lakini hatari sana ya candidiasis ambapo fangasi wa Candida huingia kwenye mzunguko wa damu na kusambaa kwenye viungo vingine vya mwili kama vile moyo, ubongo, macho, figo, au ini. Dalili zake ni za jumla na zinaweza kufanana na magonjwa mengine makubwa:
a. Homa kali na baridi kali isiyoelezeka
b. Uchovu mwingi na udhaifu
c. Maumivu ya misuli na viungo
d. Kushuka kwa shinikizo la damu
e. Kuchanganyikiwa au kupoteza fahamu
Mambo ya Kuzingatia Mwanaume Anapopata Dalili za Candidiasis
1. Wasiliana na Daktari kwa Utambuzi Sahihi:
Ni muhimu sana kutojitibu mwenyewe. Dalili za candidiasis zinaweza kufanana na magonjwa mengine. Daktari atafanya uchunguzi, na ikiwezekana kuchukua sampuli (k.m., kutoka kwenye ngozi au majimaji) kwa ajili ya vipimo ili kuthibitisha aina ya maambukizi na kuagiza matibabu sahihi, ambayo yanaweza kuwa dawa za kupaka, za kunywa, au za kuingiza mwilini.
2. Fanya Usafi wa Mwili Ipasavyo:
Kwa candidiasis ya sehemu za siri, safisha eneo hilo kwa maji ya uvuguvugu na kausha vizuri. Epuka sabuni kali au manukato. Kwa wanaume ambao hawajatahiriwa, ni muhimu kurudisha govi nyuma na kusafisha chini yake kila siku. Vaa nguo za ndani za pamba zisizobana.
3. Epuka Vichochezi Vinavyojulikana:
Ikiwa unajua una mambo yanayoongeza hatari ya kupata candidiasis (kama vile matumizi ya muda mrefu ya antibiotics, kisukari kisichodhibitiwa, kinga dhaifu), jadiliana na daktari wako jinsi ya kudhibiti hali hizo. Punguza ulaji wa sukari na vyakula vilivyosindikwa sana kwani vinaweza kuchochea ukuaji wa Candida.
4. Kamilisha Dozi ya Dawa Kama Ulivyoshauriwa:
Ikiwa umeandikiwa dawa na daktari, hakikisha unamaliza dozi nzima hata kama dalili zimepotea. Kuacha dawa mapema kunaweza kusababisha maambukizi kujirudia na kuwa sugu kwa matibabu.
5. Zingatia Afya ya Mwenzi Wako:
Ikiwa una candidiasis ya sehemu za siri, inawezekana kumwambukiza mwenzi wako wakati wa kujamiiana. Ni vizuri wote wawili kupata matibabu ikiwa dalili zipo ili kuepuka kuambukizana tena na tena. Epuka kujamiiana hadi wote muwe mmepona.
Hitimisho
Ingawa dalili za candidiasis kwa mwanaume zinaweza kuwa za kuudhi na kusumbua, ni muhimu kukumbuka kuwa hali hii inatibika kwa ufanisi mkubwa, hasa ikigunduliwa mapema. Kutambua dalili kama vile muwasho, uwekundu, vipele, au madoa meupe kwenye sehemu za siri, kinywani, au kwenye ngozi, ni hatua ya kwanza ya kutafuta msaada wa kitaalamu. Usione aibu au kusita kuzungumza na daktari kuhusu dalili hizi, kwani afya yako ndiyo kipaumbele. Kwa matibabu sahihi na mabadiliko kadhaa katika mtindo wa maisha, unaweza kuondokana na candidiasis na kurejea katika hali yako ya kawaida.
