Jinsi ya kuacha uoga na kujenga ujasiri wa kweli leo

Kujifunza jinsi ya kuacha uoga ni mchakato wa kiakili na kihisia wa kudhibiti wasiwasi unaokuzuia kufanya mambo ya msingi, ili uweze kusonga mbele na kutimiza ndoto zako kwa ujasiri. Uoga ni hisia ya asili ambayo kila binadamu anayo; kazi yake ni kutulinda dhidi ya hatari. Lakini, hisia hii inakuwa tatizo kubwa pale inapoanza kukutisha kufanya mambo mazuri kama vile kuanzisha biashara mpya, kuzungumza mbele ya watu, au hata kudai haki yako ya msingi. Wewe kama kijana unayetafuta maisha, mzazi unayelea familia, au mwanafunzi, unahitaji kujikomboa kutoka kwenye gereza hili la kifikra ili uweze kuona fursa nyingi zilizopo mbele yako.

Katika mazingira yetu ya kila siku ya Kitanzania, uoga umewarudisha nyuma watu wengi sana. Utaona kijana ana mtaji wa Sh 50,000 mfukoni, lakini anaogopa kununua matunda na kuanza kuuza mtaani kwa kuhofia atachekwa na marafiki zake. Au mwanamke anavumilia manyanyaso kwa sababu anaogopa kuanza maisha mapya anayojitegemea. Basi, hebu tuchukulie kwamba tumekaa pamoja barazani kwetu tukinywa chai ya tangawizi na kupata upepo mwanana. Mimi kama kaka au mshauri wako ninayekutakia maendeleo makubwa, nitakuelekeza kwa lugha nyepesi kabisa mbinu za kuondoa sumu hii moyoni mwako na kuanza kuishi kwa uhuru na amani.

Mbinu za Msingi za Jinsi ya Kuacha Uoga na Wasiwasi

Ili uweze kujenga ujasiri unaodumu na kuvunja minyororo ya wasiwasi, lazima ubadilishe namna unavyofikiri na jinsi unavyopokea changamoto za maisha. Wataalamu wa saikolojia na malezi wanathibitisha kwamba ujasiri unajengwa kwa kufuata hatua hizi madhubuti kila siku.

1. Tambua na Kukubali Kile Unachokiogopa

Hatua ya kwanza kabisa ya kutibu ugonjwa ni kukubali kwamba unaumwa. Huwezi kushinda uoga kama unaendelea kujificha na kujidanganya kwamba upo sawa. Kaa chini peke yako, chukua kalamu na karatasi, kisha andika ni kitu gani hasa kinachokutisha. Je, unaogopa kufilisika? Unaogopa kuchekwa na majirani? Au unaogopa kukataliwa unapoomba kazi?

Unapokubali na kukipa jina kitu kinachokutisha, kinapoteza nusu ya nguvu yake juu yako. Akili yako inaanza kukiona kama tatizo la kawaida linalotafutiwa ufumbuzi, na sio jitu la kutisha lililojificha gizani. Kujitambua ni silaha ya kwanza ya ushindi wako.

2. Chukua Hatua Ndogo Ndogo Kila Siku

Huwezi kuamka asubuhi na kuwa shujaa wa dunia kwa siku moja. Ujasiri unajengwa kama unavyojenga misuli ya mwili. Anza kwa kufanya mambo madogo unayoyaogopa. Kwa mfano, kama unaogopa kuzungumza mbele ya watu wengi, anza kwa kutoa wazo lako kwenye kikao cha familia yako yenye watu watano. Ukizoea hapo, utapata ujasiri wa kusimama mbele ya watu kumi kwenye kikundi chenu cha VICOBA mtaani. Piga hatua moja ndogo kila siku bila kurudi nyuma.

3. Acha Kusikiliza Maneno ya Watu Wanaokukatisha Tamaa

Mazingira yetu ya mitaani yamejaa watu ambao wamekata tamaa ya maisha, na wanataka kila mtu akate tamaa kama wao. Ukiwaambia unataka kuanzisha mradi wa kufuga kuku, watakuambia mara moja kuwa kuku wanakufa sana na utapata hasara. Hawa ni wauza uoga. Watu wa aina hii hupandikiza mbegu ya hofu ndani ya moyo wako hata kabla hujaanza kufanya jambo lako.

Ili ulinde akili yako, jifunze kufunga masikio yako dhidi ya kelele za mtaani. Kuwa msiri wa mipango yako mipya mpaka pale itakapokamilika. Badala ya kusikiliza watu walioshindwa, tafuta ushauri kwa mtu ambaye amefanikiwa kufanya kile unachotaka kukifanya. Yeye atakupa mbinu halisi za kuvuka vikwazo badala ya kukuogopesha.

Kumbuka, wale watakaokucheka leo ukishindwa, ndio hao hao watakaokuja kukuomba msaada kesho ukifanikiwa. Hivyo, maisha yako hayapaswi kuendeshwa na maoni ya watu wasiokulipia kodi ya nyumba wala kukunulia chakula.

4. Jikumbushe Mafanikio Yako ya Nyuma

Kila binadamu amewahi kupitia wakati mgumu sana na akafanikiwa kuvuka. Unapohisi uoga umekukaba koo kuhusu jambo jipya lililo mbele yako, rudi nyuma kifikra. Kumbuka ule mtihani mgumu wa darasa la saba au kidato cha nne uliowahi kuuogopa lakini ukafaulu. Kumbuka ugonjwa mkali uliowahi kuugua lakini ukapona.

Kujikumbusha ushindi wa nyuma kunaupa ubongo wako taarifa kwamba wewe ni mshindi wa asili. Inakujengea imani kuwa hata hili jambo linalokutisha leo, lina mwisho wake, na utalivuka salama kama ulivyovuka mengine huko nyuma.

5. Jiandae Vizuri (Maarifa Huua Uoga)

Moja ya sababu kubwa inayofanya tuogope ni kutokujua nini kitatokea (uncertainty). Kama unaenda kwenye usaili (interview) wa kazi na unatetemeka, mara nyingi ni kwa sababu hujajisomea vizuri kuhusu kampuni hiyo au hujui maswali gani utaulizwa. Ukijandaa kikamilifu kwa kutafuta taarifa sahihi, uoga wako unapungua kwa asilimia kubwa sana. Kijana anayejua vizuri kutengeneza pikipiki hawezi kuogopa kufungua gereji, kwa sababu ana uhakika na ujuzi ulio mikononi mwake.

6. Kubali Kwamba Kushindwa ni Sehemu ya Kujifunza

Hofu ya kushindwa (fear of failure) ni adui mkubwa sana wa maendeleo. Lazima ubadilishe mtazamo wako kuhusu kushindwa. Mtoto mdogo anapojifunza kutembea, huanguka mara nyingi sana, lakini hakati tamaa mpaka anasimama na kukimbia. Kushindwa kupata faida kwenye biashara yako ya kwanza sio mwisho wa dunia, bali ni darasa linalokufundisha jinsi ya kufanya vizuri zaidi wakati ujao.

Wafanyabiashara wote wakubwa unaowaona wakiwa na maduka makubwa Kariakoo au mikoani, wamewahi kupata hasara na kudharauliwa mara nyingi. Tofauti yao na watu wengine ni kwamba, wao hawakuruhusu uoga wa hasara uwazuie kujaribu tena. Chukulia makosa yako kama walimu wako wazuri, sio kama hukumu ya kifo.

7. Jenga Utaratibu wa Kiroho na Maombi

Kama wewe ni mwamini, kumkabidhi Mungu wasiwasi wako ni dawa kubwa sana ya kisaikolojia na kiroho. Unapopiga magoti na kusali, unahamisha mzigo wako mzito na kumpa yule aliye na uwezo mkubwa kuliko wewe. Jambo hili linaondoa hofu moyoni mwako na kukupa amani ya ajabu inayokufanya uamke asubuhi ukiwa na nguvu mpya za kupambana na maisha.

Makosa Yanayoongeza Uoga Ndani Yako na Namna ya Kujilinda

Mbali na mbinu za kujenga ujasiri, kuna tabia ambazo sisi wenyewe tunazifanya kila siku zinazotulisha uoga na kutufanya tuzidi kuwa dhaifu. Ili uwe huru, epuka kabisa kufanya makosa haya yafuatayo:

• Kusubiri mpaka mambo yote yawe sawa (Perfectionism): Kuahirisha kuanza mradi ukisubiri mpaka upate ofisi ya vioo, mtaji wa Sh milioni tano, na wateja wa uhakika ni kosa kubwa. Ujasiri unajengwa kwa kuanza na kile ulicho nacho mkononi leo hata kama kipo chini ya mti, kisha ukakiboresha ukiwa njiani.
• Kujilinganisha na maisha ya watu mitandaoni: Mitandao ya kijamii kama Instagram na Facebook inaonyesha tu mafanikio ya watu lakini inaficha machozi yao na hasara zao. Ukijilinganisha nao, utajiona wewe hujafanya chochote na utaogopa hata kuanza. Shindana na wewe mwenyewe wa jana, sio na picha za wengine.
• Kuteseka na wasiwasi kimyakimya: Uoga unapenda sana giza na usiri. Unapokaa na hofu yako moyoni bila kumweleza mtu yeyote, inakua na kuwa kubwa sana. Tafuta rafiki mwema anayekuamini, mshauri wako wa kiroho, au mtaalamu wa kisaikolojia na umweleze shida yako. Kuongea tu hupunguza mzigo kwa kiasi kikubwa.
• Kukumbuka na kuishi kwenye makosa ya zamani: Ukishikilia kosa la kibiashara ulilofanya mwaka juzi na kujilaumu kila siku, hutaweza kupiga hatua mpya. Yasamehe makosa yako, jikubali kama binadamu anayekua, na utazame fursa mpya zilizopo leo.
• Kutafuta kukubalika na kila mtu: Kama unaishi kwa hofu ya kutaka kila mtu mtaani akupende na kukusifia, hutafanya maamuzi magumu yanayokuletea faida wewe na familia yako. Jifunze kusimamia ukweli wako hata kama baadhi ya watu hawatakuelewa mwanzoni.

Mifano Halisi ya Maisha Ambapo Uoga Unatukwamisha Mitaani

Ili tuelewe vizuri ukubwa wa tatizo hili, hebu tuangalie makundi mbalimbali katika jamii yetu yanavyokumbana na hofu hii kwenye maisha yao ya uhalisia kila siku, na jinsi inavyowarudisha nyuma:

• Kijana mhitimu anayeogopa usaili (Interview): Mhitimu wa chuo anayekosa usingizi siku mbili kabla ya kwenda kuomba kazi kwa kuhofia waajiri watamuona hajui kiingereza vizuri au hana uzoefu. Uoga huu unamfanya aonekane anatetemeka mbele ya jopo, jambo linalomkosesha kazi anayostahili kuipata.
• Mama ntilie anayeogopa kupanua mtaji wake: Mama anayepika chakula kando ya barabara anaweza kuwa na wateja wengi sana wanaompenda. Lakini anaogopa kuchukua mkopo salama wa Sh 500,000 kwenye taasisi za kifedha ili kukodi fremu safi kwa kuhofia biashara itashuka na atauziwa vyombo vyake. Uoga huu unamfanya adumae palepale miaka yote.
• Mfanyakazi anayeogopa kuomba nyongeza ya mshahara: Mtu anafanya kazi kwa bidii ofisini kwa miaka mitano bila kuongezewa hata Sh 10,000. Badala ya kwenda kwa bosi akiwa na takwimu za kazi nzuri aliyoifanya ili kuomba stahiki zake kistaarabu, anaogopa na kuishia kulalamika kimyakimya nyumbani.
• Mke au mume anayeogopa kusema ukweli kwenye ndoa: Wanandoa wanaovumilia kero kubwa zinazoharibu afya zao za akili kwa kuogopa kwamba wakizungumza wataachika au kusababisha ugomvi mkubwa kwenye familia. Hofu hii inalea vidonda vya moyo vinavyoweza kusababisha magonjwa ya presha na msongo wa mawazo.

Hatua Yako Inayofuata Kuhusu Kuishinda Hali ya Uoga

Kujifunza kiundani jinsi ya kuacha uoga na kuchukua hatua za vitendo ni ishara kubwa ya ukomavu wako wa kiakili na utayari wako wa kufanikiwa. Tumejifunza kwa pamoja kwamba wasiwasi ni kivuli tu kinachofunika uwezo wako halisi. Unapokubali udhaifu wako, kuchukua hatua ndogo ndogo kila asubuhi, na kuacha kusikiliza maneno ya watu wanaokukatisha tamaa, unavunja ngome zote za uoga zilizojengwa ndani ya akili yako kwa miaka mingi.

Kama kaka au mshauri wako anayetamani kukuona ukiwa mshindi katika kila eneo la maisha yako, nakuomba kuanzia leo asubuhi uanze kukabiliana na jambo moja dogo unaloliogopa sana. Anza kufanya ile biashara unayoifikiria hata kama ni kwa mtaji wa Sh 20,000, dai haki yako kwa upole lakini kwa msimamo, na jiamini kwamba wewe ni mtu wa thamani sana. Ujasiri haulinganishwi na kukosekana kwa hofu, bali ni uwezo wa kusonga mbele huku moyo wako ukiwa unadunda kwa hofu. Simama imara, endelea kupambana, na Mungu aibariki sana safari yako ya ujasiri na mafanikio!