Kujua jinsi ya kuacha uvivu ni mchakato wa kubadili tabia mbaya ya kuahirisha mambo na kuanza kuchukua hatua za haraka kutekeleza majukumu yako ya kila siku. Tabia hii ya kukwepa kazi inarudisha nyuma maendeleo yako, inapunguza kipato chako, na kukufanya uonekane kama mtu asiyewajibika katika jamii inayokuzunguka. Mara nyingi, tunajikuta tukisema "nitafanya kesho" hata kwa mambo madogo sana, na kabla hatujashtuka, kazi zimerundikana na kuwa mlima mzito usioweza kubebeka tena.
Iwe wewe ni mwanafunzi unayeshindwa kujisomea, mjasiriamali unayechelewa kufungua duka lako asubuhi, au mfanyakazi unayelimbikiza mafaili ofisini, tabia hii ni adui anayekunyang'anya ndoto zako nzuri. Huna haja ya kujilaumu sana na kujiona hufai, kwani leo tutakaa pamoja kama ndugu barazani kwetu na kujifunza njia rahisi sana za kuushinda ugonjwa huu wa kisaikolojia ili uweze kufikia malengo yako.
Mbinu Bora za Kufuata Juu ya Jinsi ya Kuacha Uvivu
Kujenga nidhamu ya kufanya kazi si jambo la usiku mmoja, bali ni mkakati wa makusudi wa kuufunza ubongo wako kuacha kutafuta raha za muda mfupi. Hapa kuna mambo ya msingi ambayo yatakusaidia kuvunja mnyororo huu mzito na kukufanya uwe mchapakazi anayeheshimika.
1. Kugawa kazi kubwa kuwa vipande vidogo vidogo
Wakati mwingine, tunashindwa kuanza kazi kwa sababu tunaiona ni kubwa sana na inatisha. Kwa mfano, ukiamka asubuhi na kuwaza kufanya usafi wa nyumba nzima, kufua nguo zote, na kupika, ubongo wako utachoka kabla hata hujaanza, na utajikuta unarudi kulala. Mbinu nzuri ni kuigawa ile kazi kubwa kwenye vipande vidogo vidogo vinavyotekelezeka kirahisi.
Anza na jambo moja dogo, kama vile kutandika kitanda chako tu. Ukimaliza kutandika kitanda, utapata nguvu na hamasa ya kufagia chumba. Ukimaliza chumba, utajikuta unaelekea sebuleni. Hatua ndogo ndogo hizi zinakudanganya kisaikolojia na kukufanya umalize kazi kubwa bila kutumia nguvu nyingi wala kuhisi uchovu wa kifikra.
2. Kujiwekea malengo ya wazi na muda wa kuyakamilisha
Kufanya kazi bila kuwa na muda maalum ni sawa na kucheza mpira uwanjani bila kuwa na magoli. Jipangie waziwazi kwamba, "kuanzia saa mbili hadi saa tatu asubuhi, nitamaliza kuandika ripoti ya ofisini." Kujiwekea muda (deadline) kunaleta msukumo wa ndani unaokulazimisha kuacha kupoteza wakati na kukaa chini kufanya kile kinachotakiwa kwa wakati huo.
3. Kuweka mbali vitu vinavyokupotezea muda kabisa
Katika ulimwengu wetu wa sasa, adui mkubwa anayetufanya tuahirishe mambo ni simu janja (smartphone) zetu. Unaweza kupanga kuanza kufua nguo, lakini unasema "ngoja niangalie meseji za WhatsApp mara moja tu." Kabla hujashtuka, umepoteza masaa mawili ukisoma habari za udaku na kuangalia video fupi kwenye mitandao ya kijamii.
Ili kushinda vita hii, unapaswa kuwa mkali kwa nafsi yako. Unapotaka kufanya kazi muhimu, weka simu yako mbali (labda chumba kingine) au zima intaneti (data) kwa muda. Ukiondoa hivi vishawishi vinavyokuvuruga, utajikuta unamaliza kazi zako haraka sana kwa sababu umakini wako wote unakuwa kwenye jambo moja tu.
Sio simu pekee, hata marafiki wanaopenda kupiga stori zisizo na msingi (umbea) nyakati za kazi ni vizuizi vikubwa. Jifunze kuwaambia kwa heshima kwamba uko bize kwa wakati huo na mtaongea baadaye. Kulinda muda wako ni kulinda heshima ya maisha yako ya baadaye.
4. Kuanza siku yako na kazi ngumu kuliko zote
Wataalamu wa usimamizi wa muda wanashauri kuwa, ukiamka asubuhi, anza kufanya ile kazi unayoichukia sana au inayoonekana kuwa ngumu kuliko zote. Asubuhi ubongo wako unakuwa na nguvu nyingi sana na uko safi. Ukifanikiwa kumaliza hilo jukumu gumu mapema, kazi nyingine zote zilizobaki zitaonekana nyepesi sana, na utakuwa na furaha kutwa nzima ukijua mlima mkubwa umeushusha.
5. Kujizawadia baada ya kukamilisha jukumu lako
Mwili na akili ya binadamu hupenda sana kupewa pongezi. Unapojipangia kufanya kazi ngumu, jiwekee ahadi ya kujizawadia kitu kizuri ukimaliza. Kwa mfano, jiahidi kwamba ukimaliza kupalilia shamba au ukimaliza kufunga hesabu za duka, utanunua soda baridi unayoipenda au utapumzika kutazama kipindi kizuri kwenye televisheni.
Mbinu hii inajenga picha nzuri kwenye ubongo kwamba, baada ya maumivu ya kufanya kazi, kuna raha inakuja. Zawadi hii ndogo itakupa hamasa kubwa sana ya kuchapa kazi kwa bidii ili ufikie kile kilele cha mapumziko uliyojiahidi.
6. Kupata usingizi wa kutosha nyakati za usiku
Watu wengi wanashindwa kufanya kazi asubuhi sio kwa sababu hawataki, bali kwa sababu miili yao imechoka sana. Tabia ya kukaa macho mpaka saa nane usiku ukiangalia filamu, halafu uamke saa kumi na mbili asubuhi kwenda kazini, inaufanya mwili ukaidi maagizo yako. Uchovu unaleta uvivu wa asili usiozuilika.
Mwili wa mtu mzima unahitaji walau masaa saba hadi nane ya kulala ili ujijenge upya. Jengea tabia ya kulala mapema. Ukiamka asubuhi ukiwa na nguvu tele, utajikuta unafanya mambo kwa uchangamfu mkubwa bila kusinzia sinzia kwenye kiti chako cha ofisini au kwenye benchi la biashara yako.
7. Kutafuta rafiki mwaminifu wa kukuwajibisha
Tafuta mtu anayekujali kwa dhati, kama vile mkeo, mumeo, au rafiki wa karibu, na umwambie malengo yako ya siku. Mwambie, "Leo nataka nimalize kazi hii kabla ya saa nne." Kujua kwamba kuna mtu atakuuliza baadaye kama umemaliza kazi yako au la, kutakupa aibu ya kushindwa na kukusukuma kufanya kazi kwa juhudi ili uonekane mtekelezaji mzuri.
Makosa ya Kawaida Ambayo Wengi Huyafanya na Namna ya Kujilinda
Katika jitihada za kubadilika na kuwa wachapakazi, watu wengi hufanya makosa yanayowarudisha nyuma badala ya kuwasogeza mbele. Kulingana na wataalamu wa malezi ya tabia, haya ni makosa unayopaswa kuyaepuka mara moja.
- Kutegemea hamasa badala ya nidhamu: Wengi wanasubiri mpaka wajisikie vizuri ndio waanze kazi. Ukweli ni kwamba, hamasa ni hisia inayopotea haraka. Jenga nidhamu ya kufanya kazi hata kama hujisikii kuifanya, kwani hiyo ndiyo siri pekee ya watu waliofanikiwa sana mitaani kwetu.
- Kutaka kubadilisha kila kitu kwa siku moja: Ukiamua kuacha kuahirisha mambo, usilazimishe kufanya kazi ishirini kwa siku ya kwanza wakati ulikuwa umezoea kufanya kazi mbili tu. Utaumiza mwili wako na utachoka kiasi cha kukata tamaa kabisa. Anza kubadilika kidogo kidogo.
- Kujizungushia marafiki wasiopenda kazi: Tabia inaambukiza sana. Kama unashinda kijiweni na watu ambao kutwa nzima wanapiga stori bila kufanya jambo la maendeleo, ni rahisi sana na wewe kuona kuwa kukaa bure ni jambo la kawaida. Tafuta marafiki wanaokupa changamoto za kimaendeleo.
- Kula vyakula vizito sana wakati wa mchana: Tabia ya kula ugali mkubwa na maharage au chipsi zenye mafuta mengi sana mchana, inaufanya mwili utumie nguvu nyingi kusaga chakula hicho badala ya kukupa nishati ya kufanya kazi. Utajikuta unisinzia na kutamani kulala ofisini. Kula chakula chepesi chenye matunda.
- Kuogopa kushindwa au kukosea: Watu wengine hawaahirishi kazi kwa sababu ya uchovu, bali kwa sababu wanaogopa kuifanya vibaya (perfectionism). Wanasema "ngoja nisubiri mpaka niwe na vifaa vyote." Acha visingizio, anza kufanya kwa makosa hivyohivyo, utajifunza na kurekebisha ukiwa njiani.
Maswali Muhimu Ambayo Kila Mtu Anapaswa Kujiuliza
Kabla hujakubali kuendelea kubaki kwenye kochi ukiahirisha jambo lako muhimu, jipe dakika mbili na ujiulize haya maswali yenye nguvu. Majibu yake yatakushtua na kukuamsha usingizini.
- Nini kitatokea kama sitafanya kazi hii leo? Jiulize hasara halisi utakayoipata. Je, utakosa mshahara wako? Je, utafukuzwa kazi? Je, mteja wako ataenda duka la jirani? Kufikiria hasara kutakupa hasira ya kusimama na kuanza kufanya kazi mara moja.
- Je, ninakwepa nini hasa kwenye kazi hii? Chunguza moyo wako. Mara nyingi hatukwepi kazi kwa sababu ya uchovu, bali tunakwepa kwa sababu kazi hiyo inachosha akili au hatujui jinsi ya kuifanya. Ukijua ugumu ulipo, unaweza kuomba msaada wa rafiki akusaidie kuianza.
- Ni nani anayetegemea mafanikio yangu leo? Wakati mwingine sisi wenyewe hatujali sana maisha yetu, lakini fikiria watoto wako, wazazi wako wazee, au ndugu wanaokutegemea. Ukishindwa kutimiza wajibu wako, wao ndio watakaoteseka. Fanya kazi kwa ajili yao hata kama wewe binafsi hujisikii.
- Je, hii ni tabia yangu ya kila siku au nimechoka tu leo? Tofautisha kati ya mwili kuhitaji mapumziko ya kweli na tabia ya kudumu ya uvivu. Kama ulichapa kazi sana wiki nzima na leo unajisikia mzito, pumzika. Lakini kama wiki nzima umelala tu na leo bado hutaki kufanya kazi, huo ni ugonjwa unaohitaji tiba kali ya kisaikolojia.
Tafakari ya Mwisho na Mwelekeo Wako
Muda ni rasilimali pekee ambayo ukishapoteza huwezi kuirudisha tena, hata ukiwa na pesa kiasi gani. Tunapohitimisha mjadala wetu huu wenye kujenga, ujumbe mkubwa wa kubeba ni kwamba, maisha yako ya baadaye yanategemea sana maamuzi unayoyafanya leo. Kujua jinsi ya kuacha uvivu sio kutafuta dawa ya kunywa, bali ni uamuzi wako wa kiume au wa kike wa kusimama na kusema "sasa inatosha."
Chukua hatua kuanzia sasa hivi. Acha kusoma makala hii na kusema "nitaanza kufanyia kazi ushauri huu kesho." Simama hapo ulipo, zima simu yako au iweke mbali, chukua lile faili au fagio unalolikwepa, na anza kufanya kazi ndani ya dakika tano zijazo. Ushindi mkubwa unaanzia kwenye hatua moja ndogo inayoambatana na uthubutu. Nakutakia nguvu, nidhamu, na baraka tele katika kutimiza majukumu yako yote yanayokabili maisha yako kuanzia leo.
