Kutambua kuwa kutokwa na jasho jingi sana ni dalili ya nini kunakusaidia kuona hitilafu ya homoni, sukari, au maambukizi mwilini. Hali hii ya kitabibu inayoitwa hyperhidrosis hutokea hata pale ambapo hakuna joto kali wala kazi ngumu. Kama unajikuta unalowa nguo nzima ukiwa umekaa ofisini kwenye kiyoyozi, kero hii inashusha sana kujiamini kwako. Hapa kwenye blog yetu ya afya tutajadili vyanzo vyote kwa lugha nyepesi ili ujue tiba sahihi ya kufuata leo.
Je, kutokwa na jasho jingi sana ni dalili ya nini?
Kutoa jasho ni mfumo wa asili wa mwili kujipoza joto linapopanda kutokana na mazoezi au hali ya hewa ya jua kali. Hata hivyo, pale ambapo tezi za jasho zinaanza kufanya kazi bila kusimama hata ukiwa umepumzika kivulini, hilo ni onyo la ndani. Zifuatazo ni sababu saba kuu za kitiba zinazoeleza kwanini unatokwa na maji mengi kupita kiasi mwilini mwako.
1. Tezi ya shingo kufanya kazi kupita kiasi (Hyperthyroidism)
Tezi ya thyroid iliyopo mbele ya shingo yako inafanya kazi kama kiongoza mwendo wa injini ya mwili wako. Tezi hii ikianza kuzalisha homoni nyingi kupita kiasi, viungo vyote vya mwili vinaanza kukimbia kwa spidi ya ajabu. Mwili unachoma nishati kwa kasi kubwa sana na kuzalisha joto jingi la ndani lisilo la kawaida.
Mtu anajikuta akitokwa na jasho zito mwili mzima hata akiwa kwenye chumba chenye baridi kali. Dalili hii mara nyingi huambatana na kupungua uzito kwa kasi licha ya kula chakula kingi, macho kuanza kuchomoza nje, na mikono kutetemeka unapojaribu kunyanyua kikombe cha chai mezani.
2. Kushuka ghafla kwa kiwango cha sukari kwenye damu (Hypoglycemia)
Hali hii huwapata sana watu wenye ugonjwa wa kisukari wanaotumia sindano za insulin au vidonge vya kushusha sukari. Sukari inaposhuka chini ya kiwango salama kwa sababu ya kuchelewa kula au kumeza dozi kubwa, ubongo unakosa chakula chake kikuu. Mwili unashtuka na kumwaga homoni ya adrenaline kwa dharura ili kujiokoa.
Homoni hii ya dharura inasababisha tezi zote za jasho kufunguka ghafla. Mgonjwa anaanza kutoka jasho la baridi linaloloa shingoni na usoni, mwili unatetemeka kama mtu aliyenyeshewa na mvua, na anapata kizunguzungu kikali. Hali hii ikitokea, mgonjwa anapaswa kupewa glasi ya maji yenye vijiko viwili vya sukari au peremende mara moja kabla hajapoteza fahamu.
Kama wewe si mgonjwa wa kisukari lakini unatokwa na jasho la baridi kila unapochelewa kula mchana, hiyo ni ishara kuwa mfumo wako wa kuhifadhi sukari kwenye ini unahitaji ukaguzi wa daktari zahanati.
3. Ukomo wa hedhi kwa wanawake wa makamo (Menopause)
Wanawake wanapofikisha umri wa kuanzia miaka arobaini na tano hadi hamsini na tano, vifuko vya mayai huanza kusimamisha uzalishaji wa homoni ya estrogen. Mabadiliko haya ya ghafla yanavuruga kituo cha ubongo kinachoratibu joto la mwili (hypothalamus). Ubongo unadanganyika ukiamini kuwa mwili unaungua moto, na unaamuru tezi za jasho zifunguke mara moja kutoa joto hilo nje, jambo linalofanya wamama wengi waloane usiku kucha kitandani.
4. Msongo mkubwa wa mawazo na hofu ya moyoni (Anxiety)
Mawazo mazito ya kimaisha, madeni, au hofu ya kufanya jambo mbele ya watu huchochea mfumo wa fahamu wa 'fight or flight'. Mfumo huu unapowashwa, mapigo ya moyo huenda mbio na misuli inakaza. Tezi maalum za jasho zilizopo kwenye viganja vya mikono, unyayo wa miguu, na kwapani zinaanza kutoa maji mengi ya baridi. Hii ndiyo maana watu wengi wanapata jasho mikononi wanapoingia kwenye usaili wa kazi (interview).
5. Maambukizi ya ndani kama vile ugonjwa wa kifua kikuu (TB)
Kutokwa na jasho jingi sana nyakati za usiku kiasi cha kulowesha mashuka na godoro ni moja ya dalili kuu za ugonjwa wa kifua kikuu. Bakteria wa TB wanapopambana na kinga ya mwili wako usiku, joto la ndani hupanda ghafla kisha linashuka kwa kumwaga jasho zito. Hali hii huambatana na kukohoa kikohozi kinachozidi wiki mbili, kukonda sana, na homa za jioni.
6. Madhara ya dawa za hospitalini au uzito uliopitiliza
Baadhi ya dawa za kutuliza msongo wa mawazo (antidepressants), vidonge vya malaria, na dawa za kupunguza maumivu zinaweza kuchochea tezi za jasho kufanya kazi zaidi ya kawaida. Vilevile, mtu mwenye unene mkubwa wa mwili analazimika kutumia nguvu nyingi sana kusukuma uzito wake wakati anatembea mtaani. Mafuta mengi yaliyopo chini ya ngozi hufanya kazi kama blanketi zito linalozuia joto lisitoke, hivyo mwili unalazimika kumwaga jasho jingi ili kujipoza.
7. Hitilafu ya asili ya vinasaba kwenye tezi za jasho
Kuna watu ambao miili yao haina ugonjwa wowote wa ndani, lakini viganja vyao vya mikono na nyayo za miguu huwa zimelowa maji muda wote tangu utotoni mwao. Hali hii inarithiwa kwenye koo na inatokana na mishipa ya fahamu inayotuma amri za jasho kuwa na msisimko mkubwa kupita kiasi bila sababu yoyote ya joto wala magonjwa.
Hatua za Kwanza za Vitendo Unazoweza Kuchukua Kuanzia Leo
Kupunguza kero hii ya kulowa nguo kila siku hakuhitaji utumie fedha nyingi ikiwa utaanza kurekebisha mazingira yako ya kila siku. Zifuatazo ni hatua tano rahisi unazoweza kuzianza leo ukiwa nyumbani kwako ili kupata utulivu na amani mbele za watu.
- Vaa nguo nyepesi zilizotengenezwa kwa pamba asilia (Cotton): Tupa kando mashati na nguo za ndani za nailoni zinazobana mwili. Nailoni inazuia hewa kupita na inatunza joto linalochemsha ngozi yako. Nguo za pamba asilia zinaruhusu upepo kupenya vizuri na zinafyonza jasho mara tu linapotoka, jambo linalokusaidia kubaki mkavu na kuzuia harufu mbaya ya jasho.
- Punguza vyakula vyenye viungo vikali na kahawa: Vyakula vyenye pilipili kali, tangawizi nyingi, na vinywaji vyenye kemikali ya caffeine kama kahawa nzito na vinywaji vya nishati (energy drinks) huchochea ubongo kuamuru tezi za jasho zifanye kazi kwa kasi. Badilisha vinywaji hivyo na uanze kunywa maji safi ya kawaida ya baridi au juisi za asili za matunda.
- Tumia dawa za kupaka za kuzuia jasho (Antiperspirants) usiku: Watu wengi hupaka pafyumu au 'roll-on' asubuhi kabla ya kuondoka kazini. Njia sahihi ya kitiba ni kupaka dawa inayoziba vitundu vya jasho (antiperspirant) usiku kabla ya kupanda kitandani. Wakati wa usiku tezi za jasho zinakuwa zimetulia, hivyo dawa hiyo inapata nafasi ya kupenya ndani ya vitundu na kuviziba vizuri kwa ajili ya mchana wa kesho yake.
- Kunywa maji mengi siku nzima kufidia yale yanayotoka: Mtu anayetokwa na jasho jingi anapoteza lita nyingi za maji na chumvichumvi muhimu mwilini. Usifanye kosa la kuacha kunywa maji ukidhani unapunguza jasho; kufanya hivyo kutazidisha joto la ndani na kuharibu figo zako. Kunywa walau glasi nane hadi kumi za maji kila siku ili mwili ubaki na maji ya kutosha.
- Fika zahanati kupima vipimo vya sukari na tezi ya shingo: Kama unaona jasho hilo linaambatana na kupungua uzito, mikono kutetemeka, au kulowa mashuka usiku kucha, usikae nyumbani ukijipulizia marashi pekee. Nenda kituo cha afya kilicho karibu nawe ukapime damu kuangalia kiwango chako cha sukari, tezi ya thyroid, na kupima sampuli ya makohozi ili daktari atibu chanzo cha ndani.
Maswali ya Kujiuliza Kabla Hujafanya Maamuzi ya Kiafya
Ili ujue kama jasho lako linahitaji uchunguzi wa haraka wa hospitalini au ni jambo la kawaida la joto la mazingira yetu, tuliza akili yako kisha ujiulize maswali haya manne mazito moyoni mwako.
- Je, jasho hili linatoka zaidi usiku kiasi cha kulowesha mashuka? Tofautisha kati ya kupata joto la kawaida chumbani na kulowa jasho zito linalokulazimu kuamka na kubadilisha nguo za kulalia usiku. Jasho linaloloa mashuka hata feni ikiwa inawaka (night sweats) ni kiashiria kikubwa cha magonjwa ya ndani kama maambukizi ya bakteria au saratani ya tezi za limfu, na linahitaji vipimo vya kina hospitalini mara moja.
- Je, nimekuwa nikipungua uzito bila kufanya mazoezi ya makusudi? Kama unatokwa na maji mengi halafu nguo zako zote zimeanza kukulegea bila wewe kujiwekea ratiba ya kupunguza chakula, hilo ni onyo tosha. Mchanganyiko wa jasho jingi na kukonda unamaanisha mwili wako unachoma misuli kwa sababu ya ugonjwa unaofanya kazi kwa siri ndani ya damu yako.
- Je, mapigo yangu ya moyo yanaenda mbio hata nikiwa nimekaa kitandani? Weka mkono wako kifuani. Kama unasikia moyo wako unadunda kwa kasi sana kama uliyekuwa unakimbizwa na mbwa, huku mikono yako ikitetemeka unaposhika simu au kijiko, hiyo ni alama ya tezi ya shingo kuvurugika au mshtuko wa mfumo wa fahamu unaotaka matibabu ya dharura.
- Jasho hili linatoka mwili mzima au linatoka viganjani na nyayoni pekee? Jasho linalotoka kwenye viganja vya mikono na nyayo pekee tangu ukiwa mtoto mdogo mara nyingi halina hatari yoyote ya ugonjwa mbaya, bali ni msisimko wa asili wa tezi zako. Lakini kama jasho lilianza ghafla ukubwani na linatoka mwili mzima kuanzia kichwani hadi mgongoni, lazima utafute chanzo chake cha ndani hospitalini.
Tafakari ya Mwisho na Mwelekeo Wako wa Kiafya
Kufuatilia na kuelewa kutokwa na jasho jingi sana ni dalili ya nini mwilini mwako ni njia bora ya kujenga ufahamu sahihi wa namna mifumo yako ya ndani inavyofanya kazi. Mwili wa mwanadamu huwasiliana nasi kupitia viashiria vya namna hii; unapomwaga maji mengi bila sababu ya joto la nje, unakutumia ujumbe wazi kwamba kuna jambo linalopaswa kuchunguzwa na kurekebishwa. Hakuna haja ya kuendelea kuteseka na aibu ya kulowa mashati kazini au kushindwa kusalimiana na watu kwa sababu viganja vyako vimelowa maji muda wote, kwani sayansi ya kisasa ina tiba nyingi za kutuliza hali hii kwa usalama mkubwa.
Chukua hatua kuanzia sasa hivi kwa kubadilisha aina ya mavazi unayovaa, punguza vyakula vya pilipili kali na vinywaji vya caffeine, na hakikisha unakunywa maji safi ya kutosha kila siku ili kuulinda mwili wako usikauke. Ikiwa unaona jasho hilo linaambatana na kupungua uzito, kizunguzungu, au kulowa usiku kitandani, nenda kwenye zahanati au kituo cha afya kilicho karibu nawe ili wataalamu wakupime kwa umakini mkubwa, na utaendelea kufurahia maisha yako ukiwa na amani, afya njema, na kujiamini tele kila siku.
