Kuwashwa kwa ngozi chini ya mdomo mara nyingi kunatokana na sababu za kidevu kuwasha ambazo hujumuisha maambukizi ya fangasi, mcharuko wa vinyweleo baada ya kunyoa ndevu, au ngozi kukauka kupita kiasi kutokana na vumbi na mabadiliko ya hali ya hewa. Hali hii hutokea pale kinga ya ngozi ya uso inapopata mzio au inaposhambuliwa na vijidudu vinavyoingia kwenye vitundu vidogo vya jasho, jambo linalosababisha kero kubwa ya kutaka kujikuna mfululizo mbele za watu. Kama umekuwa ukijikuna mara kwa mara mpaka eneo la kidevu linawaka moto, linabadilika rangi kuwa nyekundu, au kuota vipele vidogo vinavyouma, huna haja ya kuwa na wasiwasi. Hapa tutakaa pamoja kama ndugu barazani, tuchambue ukweli wote kwa lugha nyepesi ya kawaida ili ujue chanzo cha kero hii na namna ya kurudisha ngozi yako katika hali ya utulivu na usafi.
Vyanzo Vikuu na Sababu za Kidevu Kuwasha kwa Watu Wengi
Kidevu ni sehemu ya uso inayopokea msuguano mwingi wa mikono, mavazi kama mitandio na fulana, pamoja na vifaa vya kunyolea. Hali hii inafanya eneo hilo kuwa rahisi sana kushambuliwa na matatizo mbalimbali ya ngozi. Hebu tuangalie vyanzo sita vikubwa vinavyowatesa watu wengi katika maisha ya kila siku.
1. Vinyweleo kuzama ndani ya ngozi baada ya kunyoa ndevu
Hili ndilo tatizo linaloongoza kwa wanaume wengi wanaonyoa ndevu mara kwa mara, hasa wale wenye nywele zenye asili ya kujisokota. Unapotumia wembe au mashine kukata ndevu karibu kabisa na ngozi, ncha ya unywele inapojaribu kuota upya inashindwa kupenya nje. Matokeo yake, ncha hiyo inajipinda na kurudi ndani ya ngozi.
Mwili hutambua unywele huo uliozama kama kitu kigeni kinachotaka kuleta madhara. Kinga ya mwili inapoanza kupambana, eneo hilo huvimba, linatengeneza kipele kidogo chenye usaha mweupe, na kuleta muwasho mkali sana. Hali hii mitaani mara nyingi huitwa vipele vya ndevu au 'razor bumps'.
Kosa kubwa ambalo wengi hulifanya ni kutumia kucha kuchokonoa vipele hivyo ili kutoa ule unywele. Kufanya hivyo kunaingiza bakteria wapya kutoka kwenye kucha chafu, jambo linalofanya kidevu kizima kivimbe, kitoe majimaji, na hatimaye kuacha makovu meusi yasiyofutika kirahisi usoni.
2. Maambukizi ya fangasi kwenye ngozi na mashina ya ndevu
Fangasi ni viumbe wadogo sana wanaopenda kuishi kwenye maeneo yenye unyevunyevu, joto, na mafuta. Kidevu kina tezi nyingi zinazotoa mafuta ya asili, hivyo kikiwa hakisafishwi vizuri au kikifunikwa na jasho kwa muda mrefu, fangasi huzaliana kwa kasi. Aina hii ya maambukizi mara nyingi hutengeneza alama za mviringo zinazowasha sana, ngozi kumenyeka kama mba, na wakati mwingine vinyweleo vya ndevu kung'oka vyenyewe vikikuacha na vipara vidogo vidogo kidevuni.
3. Ukavu wa ngozi unaosababishwa na sabuni na hali ya hewa
Ngozi ya binadamu inahitaji unyevu ili kubaki laini na yenye afya njema. Wakati wa vipindi vya baridi kali, au unapokuwa kwenye maeneo yenye upepo mkavu, unyevu wote wa usoni hupotea. Ngozi ya kidevu huanza kukakamaa, kupasuka nyufa ndogondogo zisizoonekana kwa macho, na kuanza kutoa mwasho unaowaka kama pilipili.
Vilevile, tabia ya kuosha uso kwa kutumia sabuni kali za kufulia nguo (sabuni za vipande au za unga) inachangia sana tatizo hili. Sabuni hizi zimetengenezwa kwa kemikali zinazoondoa mafuta yote ya asili yanayolinda ngozi. Unapoacha ngozi ikiwa kavu bila kupaka mafuta laini ya kuirudishia unyevu, kidevu kitalazimika kuwasha kila unapoamka asubuhi.
4. Mzio unaotokana na vipodozi, mafuta na manukato
Watu wengi hupenda kupaka losheni, manukato, au mafuta ya kulainisha ndevu (beard oil) ili wanukie vizuri na kupendeza. Hata hivyo, baadhi ya bidhaa hizi zina kemikali au harufu bandia ambazo ngozi yako haizipendi. Ngozi inapogusana na vitu hivi, inatengeneza mzio wa ghafla unaojulikana kama 'contact dermatitis'.
Dalili kubwa ya mzio huu ni kidevu kuanza kuwasha mara tu baada ya kupaka mafuta hayo, ngozi kuwa nyekundu, na kuhisi joto kali kama vile umepigwa na mvuke. Hata wanawake wanaotumia vipodozi vya kupaka usoni (foundation au poda) wanaweza kupata shida hii ikiwa bidhaa wanazotumia zimepita muda wake wa matumizi au hazilingani na asili ya ngozi zao.
5. Mkusanyiko wa jasho na vumbi la mazingira
Katika mazingira yetu ya kila siku, tunatembea juani, tunapanda daladala zilizojaa joto, na tunakutana na vumbi jingi barabarani. Jasho linapotoka usoni, linachanganyika na lile vumbi na mafuta ya ngozi, kisha linaziba matundu ya kutolea jasho (pores). Matundu haya yakiziba, hewa inashindwa kuingia na kutoka vizuri, jambo linalosababisha muwasho wa kero unaokufanya ushinde ukipapasa kidevu chako kutwa nzima.
6. Magonjwa ya kudumu ya ngozi kama ukurutu na mba wa kidevu
Kuna wakati muwasho huu hautokani na usafi duni au kunyoa, bali unasababishwa na magonjwa ya ndani ya ngozi. Ugonjwa kama ukurutu (eczema) una tabia ya kufanya ngozi kuwa na mabaka makavu, mekundu, na yenye kuwasha sana bila sababu ya wazi. Mtu mwenye tatizo hili mara nyingi huwa na historia ya mizio ya vyakula au hewa tangu utotoni.
Ugonjwa mwingine unaofahamika sana ni mba wa ngozi ya mafuta (seborrheic dermatitis). Ugonjwa huu haushambulii kichwani pekee, bali hushuka hadi kwenye nyusi na eneo la kidevu penye ndevu. Unasababisha magamba ya njano au meupe yenye mafuta kujitokeza kwenye ngozi, yakifuatana na muwasho mkali unaojirudia rudia kila baada ya siku chache.
Matatizo haya ya ngozi yanahitaji uvumilivu mkubwa na ushauri wa daktari wa ngozi. Kujaribu kuyatibu kwa kubahatisha kwa kutumia dawa za kuchanganya za mitaani kunaweza kuharibu muundo wa ngozi yako na kusababisha kidevu kuwa cheusi na kigumu kama gome la mti.
Hatua Rahisi za Kufuata Nyumbani Ili Kuondoa Muwasho Huu
Kupata nafuu hakuhitaji utumie pesa nyingi mara zote. Kuna mbinu rahisi na salama za kiasili unazoweza kuzitumia ukiwa nyumbani kwako kuanzia leo hii, ambazo zitatuliza kero hii na kurudisha tabasamu lako.
1. Kukanda kidevu kwa kitambaa chenye maji ya uvuguvugu
Chukua kitambaa safi na laini cha pamba, kitumbukize kwenye maji ya uvuguvugu yaliyotiwa chumvi kidogo, kisha kikamue vizuri. Weka kitambaa hicho juu ya kidevu chako kwa dakika tano hadi kumi kila jioni. Joto hili la uvuguvugu linasaidia kulegeza ngozi, kufungua matundu ya jasho yaliyoziba, na kusaidia vinyweleo vilivyozama ndani kutoka nje kirahisi bila maumivu.
2. Kuboresha mbinu za unyoaji wa ndevu saluni na nyumbani
Kama wewe ni mwanaume unayenyolea saluni za mtaani, hakikisha kinyozi anatumia wembe mpya mbele ya macho yako au anatakasa mashine yake kwa dawa maalum ya moto kabla ya kukuweka kidevuni. Unaponyoa, nyoa kuelekea upande ambao nywele zinalala, usinyoe kinyume na mwelekeo wa nywele (against the grain) kwa tamaa ya kutaka kidevu kiwe laini sana, kwani hiyo ndiyo njia kuu ya kuzamisha vinyweleo ndani ya ngozi.
3. Kupaka mafuta salama ya asili kama nazi au mgando
Acha kutumia losheni zenye manukato makali unapoona kidevu kinawasha. Badala yake, nunua mafuta safi ya nazi ya asili au mafuta mepesi ya mgando (petroleum jelly) yasiyo na harufu yoyote, ambayo dukani hayazidi Sh 1,000 hadi Sh 2,000. Paka kiasi kidogo sana baada ya kuosha uso ili kutengeneza ukuta wa kinga unaozuia hewa kavu na vumbi visiingie kwenye ngozi yako.
4. Kuweka mikono mbali na kidevu bila kujikuna
Tunapokuwa na mawazo au tumetulia, wengi wetu tuna tabia ya kushika kidevu kwa mikono. Mikono yetu inashika noti, simu, na vitasa vya milango vilivyojaa maelfu ya vijidudu. Unapopeleka mikono hiyo kidevuni na kuanza kujikuna, unahamisha bakteria hao moja kwa moja kwenye ngozi iliyochubuka. Jizuie kabisa kujikuna kwa kucha; badala yake, minya kidogo kwa kitambaa safi ikiwa muwasho unazidi.
5. Kuosha uso kwa maji safi kila unapotoka kwenye mizunguko
Jenga tabia ya kutoenda kulala na vumbi la mchana usoni mwako. Unaporudi nyumbani jioni kutoka kwenye shughuli zako za ujenzi, ofisini, au sokoni, osha uso wako kwa maji ya kawaida yanayotiririka ukitumia sabuni laini ya kuogea ya watoto (baby soap). Hii inaondoa tabaka lote la jasho na vumbi lililokusanyika kutwa nzima na kuipa ngozi yako nafasi ya kupumua usiku kucha.
Tafakari ya Mwisho Kuhusu Sababu za Kidevu Kuwasha na Afya Yako
Kuelewa kwa kina sababu za kidevu kuwasha ni hatua ya kwanza ya kujijengea nidhamu ya usafi na utunzaji sahihi wa mwili wako. Ngozi ya uso ni kioo cha afya yako, na mara nyingi inapoanza kuwasha, inakupa ujumbe kwamba kuna kitu kwenye mtindo wako wa maisha au bidhaa unazotumia ambacho hakikubaliani na mwili wako. Hakuna sababu ya kuendelea kuteseka na kero hii hadharani wakati njia za kujilinda zipo wazi na ni rahisi sana kuzitekeleza.
Chukua hatua kuanzia leo kwa kufuata miongozo hii ya usafi, badilisha wembe unaoutumia, na ipe ngozi yako unyevu wa kutosha kila siku. Ikiwa utaona muwasho huo unaendelea kwa zaidi ya wiki mbili licha ya kujitunza vizuri, au vipele vinazidi kutoa usaha na kuongezeka maumivu, tafadhali fika kwenye kituo cha afya au zahanati iliyo karibu nawe ili daktari akupime na kukupa dawa sahihi za kuua vijidudu. Nakutakia afya njema, ngozi safi yenye kung'aa, na maisha yenye furaha na amani tele kila siku.
